بازنگری پروژه‌های پژوهشی پايان‌يافته
۱۳۹۱/۴/۱۸

 

نوشته زير در باب "بازنگری پس از پايان پروژه های پژوهشی" و اهميت آن به قلم جناب آقای مهندس صدرايي (دوست بزرگوارم و رييس پژوهشکده گاز پژوهشگاه صنعت نفت) در شماره 26 خردادماه پيک پژوهشگاه منتشر شده است. علاقمندان به اين موضوع کلیدی در فضای پژوهشی را به خواندن مقاله مکس‌وان زدويتز و نوشته بسيار کاربردی مهندس صدرايي دعوت می‌کنم. اين نوشته نشان می‌دهد که اگر اراده شود آموزه‌های علم مديريت فناوری می‌تواند به خوبی در فضای کسب‌وکار ايران پياده‌سازی شود و حتی در کوتاه‌مدت پيامدهای خواستنی داشته باشد.
-------------------------------------------------------------------

نظام مرور پروژه هاي پايان‌يافته در پژوهشكده گاز

هر كه ناموخت از گذشت روزگار               نيز ناموزد ز هيچ آموزگار(ناصر خسرو قبادياني)

در لابه لاي تبريك و احوال‌پرسي عيد نوروز امسال، آقاي مهندس كامران باقري مقاله اي به نام "يادگيری سازمانی از راه بازنگری پروژه‌های پايان‌يافته پژوهشی" برايم ارسال كرد. چون علاقه مرا به اين مقاله ديد طي گفتگويي كه با محقق و نويسنده سوئيسي مقاله داشت، نسخه كاربردي تر آن را نيز كه مربوط به اكتبر 2003 است تهيه و ارسال كرد. در اين مقاله نويسنده مکس وان زدويتز، نتيجه پژوهش خود را در سه محور اصلي بيان كرده است كه خلاصه آنها به شرح ذيل است:

1-   از ميان سازمان‌هاي پژوهشی مورد مطالعه، فقط 20 درصد آنها به صورت جدي به جلسات مرور پروژه هاي پايان‌يافته (PPR) توجه دارند، در حالي كه به دليل محرمانه بودن موضوعات پژوهش و توسعه فناوري يكي از مهم‌ترين و اصلي ترين منابع يادگيري براي پژوهشگران و فناوران مي تواند برگزاري جلسات منظم و برنامه ريزي شدهPPRباشد.

2-   نويسنده موانعي كه بر سر راه تعريف و استقرار نظامPPRدر سازمان هاي تحقيق و توسعه ظهور مي نمايند را به 4 گروه تقسيم كرده است :

-  برگزاري جلساتPPRزمان بر است و پذيرش هزينه هاي آنها در سازمان با مقاومت روبرو مي شود.

-  افراد حاضر نيستند اشتباهات خود يا همكارانشان را در پروژه هايي كه خاتمه يافته است بازگو كنند .

- يادگيري از تجربيات بدست آمده در پروژه ها تا حدودي ورود به حوزه دانش ضمني افراد است. مستندسازي دانش ضمني مشكل است و عموميت دادن به آن ها و به‌كاربردن در پروژه هاي ديگر دشوارتر است.

-  انسان فراموش كار است و آنچه كه بر سر خودش يا ديگران آمده از ياد مي برد.

3-   در اين پژوهش نويسنده به پنج سطح از استقرار نظامPPR اشاره كرده است و باور دارد كه سازمان ها بايد در نظام مديريت دانش خود از اين مراحل گذر نمايند.

الف) سطح ابتدايي: در اين مرحله سازمان به صورت اتفاقي و بسته به نياز جلساتPPR را برگزار مي‌كند. اين جلسات برنامه ريزي شده نيستند و نتايج حاصل نيز در آموزش و ارتقاء علمي و فني افراد سازمان اثر بخشي اندكي دارد.

ب) سطح تكرار: در اين سطح سازمان براي جلساتPPRبرنامه ريزي كرده و اصلي ترين پروژه هاي خود را در اين جلسات مرور نموده و آموخته هاي آن را به كار مي بندد. در اين سطح جلساتPPRداراي دستور كار دقيق از پيش تعيين شده نمي باشد.

پ) سطح تعريف شده: سازمان‌هايي كه در اين سطح قرار دارند، دستور كار جلسات PPRو نتايج حاصل از آن را به صورت استاندارد درآورده و بدين ترتيب آموخته‌هاي حاصل شده از اين جلسات در تمامي بخش‌هاي سازمان انتشار يافته و مورد استفاده قرار مي گيرد.

ت) سطح مديريت شده: در اين مرحله سازمان تحقيق و توسعه به آن اندازه از پختگی رسيده كه شكست و آستانه تحمل شكست در پروژه ها را تعريف كرده است. " نظام مرور پروژه هاي خاتمه يافته" كمك مي كند تا سازمان پروژه ها را به گونه اي هدايت نمايد كه ميزان شكست آنها در اندازه تحمل سازمان باشد. در اين سطح، درس‌هايي كه از پروژه ها، به‌ويژه پروژه‌هايي كه با شكست روبه‌رو مي شوند، همچون گوهري گران‌بها در سطح سازمان انتشار يافته و مورد استفاده ديگر پروژه ها قرار مي گيرد. بی‌شک سازمان‌هايي كه به اين سطح از پختگی رسيده اند اشتباه را دو بار تكرار نمي كنند و همواره كيفيت فعاليت‌هاي‌شان بهبود مي يابد.

ث) سطح بهينه شده: در اين سطح نظام PPRبه تكامل خود رسيده و در دوره هاي زماني معين، جلسات PPRمورد مرور و بررسي قرار گرفته و اثر بخشي نظام تعيين مي گردد. در اين سطح بهبود مستمر در كليه اركان سازمان قطعي خواهد بود.

 

اولين جلسه " مرور پروژه هاي خاتمه يافته" (PPR) در پژوهشكده گاز

در پژوهشكده گاز همچون ديگر بخش‌هاي پژوهشگاه صنعت نفت " نظام مرور پروژه هاي خاتمه يافته" تعريف نشده است، بنابراين مي توان گفت كه در نخستين سطح استقرار اين نظام يعني سطح ابتدايي قرار داريم. در تاريخ 5/2/91 اولين جلسهPPRدر پژوهشكده گاز برگزار شد و قصد آن است كه تا پايان سال جاري اين نظام در سطح دوم يعني سطح تكرار در پژوهشكده نهادينه شود.

پروژه اي كه موضوع اولين جلسهPPR بود يكي از پروژه هاي خاتمه يافته نسبتاً موفق پژوهشكده تحت عنوان "طراحي بنيادي فاز 19 پارس جنوبي" است كه در طي آن دو پژوهشكده مهندسي و پالايش با هم مشاركت داشتند. نكات ضعف و مشكلات پروژه در دو حوزه " مديريت و ساختار" و "علمي و فني" در اين جلسه مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. در اين جلسه بيشتر مشكلات مطرح شده از جنس مديريتي و ساختاري بود و كمتر به مباحث علمي و فني پرداخته شد. به دليل آنكه موضوعات طرح شده بايد در جلسات داخلي مورد نقد و بررسي قرار گرفته و چاره انديشي شوند، از بيان و انتشار آنها در اين نوشته خودداري مي شود. تنها به ذكر يك مورد از مباحث مطرح شده كه از جنس موضوعات فني است، تحت عنوانTechnology Manual (راهنماي فناوري) اشاره مي شود. در اين جلسه آشكار شد كه تهيه "راهنماي فناوري" براي فرآيندهاي تحت ليسانس پژوهشگاه بسيار واجب است. البته اين حقيقتي است كه شايد بعضي از مهندسين پژوهشگاه به اشكال مختلف با آن روبرو شده باشند، اما به دليل آنكه پژوهشگاه در ابتداي راه فروش ليسانس فناوري است، هنوز مشكل به معضل تبديل نشده است.
 

راهنماي فناوري (Technology Manual) چيست؟

در گذشته مسير دستيابي به فناوري در فرآيندهاي پايين دستي صنايع نفت در معاونت فناوري تعريف شد. در اين تعريف آخرين مرحله تدوين فناوري، "بسته فناوري" يا "بسته دانش فني" نام دارد. بعد از اين مرحله تيم توسعه فناوري وارد مرحله مهندسي شدهPDPيا طراحي بنيادي را تهيه مي نمايد. ماهيت مهندسي بسته فناوري اندك و جنبه علمي آن زياد است. لازم است يك مرحله ديگر نيز در اين مسير ميان "بسته فناوري" وPDPاضافه گردد و آن كتابچه "راهنماي فناوري" است. راهنماي فناوري مستندي است كه بيشتر جنبه مهندسي دارد تا علمي ولي حاوي چكيده كليه اطلاعات علمي است كه طراح جهت انجام طراحي به آن نيازمند است. بايد به خاطر داشت كه در مورد هر فرآيند "راهنماي فناوري" مدركي است كه كليه تجربيات علمي، مهندسي و عملياتي آن فرآيند را كه نزد صاحب ليسانس وجود دارد در خود گنجانده است. بی‌شک اگر براي بار نخست مثلاً "راهنماي فناوري واحد تصفيه گاز با آمين" را مي‌نويسيم، تنها بر تجربيات آزمايشگاهي و مهندسي كه در سازمان وجود دارد تكيه كرده‌ايم و قطعاً مدرك كاملي نيست. هنگامي كه نخستين واحد صنعتي تصفيه گاز با آمين راه اندازي گرديد، تجربيات حاصل از آن نيز به راهنماي فناوري واحد اضافه خواهد شد. هنگامي مي‌توانيم اين كتابچه را راهنمايي كامل بدانيم كه براي مثال پنج واحد از آن نوع را با موفقيت در صنعت راه اندازي كرده باشيم.

 معرفي "راهنماي فناوري" در سطح پژوهشگاه و تدوين راهنماي فناوري براي واحد تصفيه گاز با آمين در دستور كار امسال پژوهشكده گاز قرار دارد كه اميد است با همكاري معاونت فناوري و ديگر پژوهشكده هاي پايين دست به اين مهم نائل شويم.

در خاتمه توصيه مي شود در طراحي نظام مديريت دانش پژوهشگاه و به عنوان يك عنصر آموزشي مهم، براي "مرور پروژه هاي خاتمه يافته" (PPR) جايگاه شايسته اي در نظر گرفته شود.

 

 

 





نظر کاربران


نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.