مديريت مالکيت فکری در شرکت اِی‌بی‌بی (ABB)
۱۳۹۲/۱/۳۰

 

در چند روز گذشته فرصتی پيش آمد تا در جلساتی پای صحبت مديران مالکيت فکری گروه بین‌المللی اِی‌بی‌بی (ABB) نشسته و با زوایای جالبی از مديريت مالکيت فکری در اين شرکت بزرگ آشنا شوم. از آنجا که شرکت‌های بزرگ در مورد شيوه مديريت مالکيت فکری خود اطلاع رسانی نمی‌کنند، پی بردن به پيچيدگی‌های کار آنها از دل مقالات، کتاب‌ها و گزارشات علمی تقريباً نشدنی است. بنابراين ديدارهايي از اين دست هميشه برايم با فرصت‌های ناب يادگيری همراه بوده و هست. در ادامه به برخی از موارد مهم مطرح شده در اين جلسات می‌پردازم که نکات مهمی در آنها نهفته است:

مشخصات کلی گروه:

گروه اِی‌بی‌بی یک شرکت چندملیتی سوئیسی-سوئدی است، که دفتر مرکزی آن در شهر زوریخ قرار دارد و بيشتر در زمینه‌های برق قدرت و تکنولوژی اتوماسیون فعالیت می‌کند. اين شرکت که یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های مهندسی دنیاست، در بیش از ۱۰۰ کشور فعالیت می‌کند و حدود ۱40٬۰۰۰ نيروی کار دارد. درآمد جهانی اين گروه در سال ۲۰11 بيش از 39 میلیارد دلار گزارش شده است.

اين گروه در سال بيش از 1.3 ميليارد دلار در پژوهش و توسعه سرمايه‌گذاری می‌کند. 600 دانشگر در مراکز پژوهش و توسعه شرکت فعالند و گروهی حدود 6000 نفری درگير توسعه محصولات جديد هستند. بيش از 100 متخصص مالکيت فکری تمام وقت درگير کسب و مديريت سبد حقوق مالکيت فکری در بخش‌های مختلف اين گروه هستند اما راهبردهای مالکيت فکری توسط مديران فناوری تعيين می‌شوند که رده سازمانی بالاتری دارند. حدود 40 درصد از اختراعات گروه توسط 600 دانشگر مشغول در واحدهای پژوهشی انجام می‌شوند.

آمار اختراعات ثبت شده:

اين گروه بيش از 20 هزار مورد ثبت اختراع زنده مرتبط با حدود 4700 اختراع دارد (ثبت اختراع زنده معمولاً به آن‌دسته از اختراعات ثبت شده گفته می‌شود که يا هنوز در دست بررسی اند يا ثبت نهايي شده و مهلت اعتبار حقوقی آنها هنوز به پايان نرسيده است. به بيان ساده‌تر همان موارد ثبتی که متضمن حقوق انحصاری هستند يا می‌توانند باشند). هرساله بين 800 تا 900 مورد ثبت اختراع جديد توسط اين گروه انجام می‌شود. مجموع هزينه سالانه مديريت سبد دارايي‌های فکری اين گروه بين 40 تا 50 ميليون دلار است.

همکاری پژوهشی با دانشگاه‌ها:

اين گروه با حدود 70 دانشگاه در کشورهای مختلف جهان (از جمله دانشگاه تهران) قرارداد همکاری پژوهشی دارد. اين شرکت در همکاری‌های پژوهشی خود بر مالکيت صددرصدی بر حقوق مالکيت فکری خروجی‌های پروژه‌ها تاکيد می‌کند.

پايبندی به رعايت حقوق مالکيت فکری رقبا:

اگر يکی از کارکنان گروه (در هر سطحی) دانسته در جهت نقض حقوق مالکيت فکری رقبا يا عدم رعايت سياست‌های رسمی مالکيت فکری گروه گام بردارد، بلافاصله اخراج خواهد شد. اين سياست بيش از اين که رعايت اصول قانونی و اخلاقی را مورد نظر داشته باشد، منافع خود گروه اِی‌بی‌بی را در پی دارد. اين سياست باعث می‌شود که کارکنان گروه در هر سطحی حداکثر تلاش خود را صرف کنند تا حقوق مالکيت فکری رقبا را نقض نکنند زيرا اين کار آنها می‌تواند پای گروه را به دعواهای حقوقی پيچيده و پرداخت غرامت‌های سنگين بکشاند. در گروهی که کسب‌وکارش مبتنی بر فناوری و حدود 140 هزار نيروی کاری دارد، همين خودپايشی، بسيار مهم است زيرا در غير اينصورت نظارت موثر و هميشگی بر اين همه مهندس و دانشگر کاری نشدنی خواهد بود.

اولويت نخست: حفظ آزادی عمل

مهم‌ترين دغدغه گروه اِی‌بی‌بی در زمينه مالکيت فکری، حفظ آزادی عمل گروه در توليد و فروش محصولاتش است. دارايي‌های مکمل ويژه اين گروه که امکان به دست آوردن‌شان برای بسياری از رقبا متصور نيست (همچون نام و نشان معتبر جهانی، امکانات فنی و توليدی گسترده، شبکه گسترده بازاريابی و خدمات پس از فروش و ...) توليد داخلی محصولات مبتنی بر دارايي‌های فکری را می‌طلبد. توليد درون-سازمانی محصولات نوآورانه در سايه حقوق مستحکم مالکيتی و دارايي‌های مکمل ويژه، با مدل مشهور ديويد تيس (1986) کاملاً سازگار است.

فراگيری مديريت مالکيت فکری در سراسر سازمان:

در اين گروه فناوری‌بنيان، مديريت مالکيت فکری در تمام فرآيندها و جا به جای سازمان حضور فعال دارد و به جمعی وکيل ثبت اختراع در يک بخش خاص محدود نمی‌شود. به اين منظور تدابير خوبی انديشيده شده است که در ادامه تنها به سه مورد از آنها می‌پردازم:

1- نخست اين که تمامی کارکنان گروه بايد در زمينه مديريت مالکيت فکری آموزش ديده باشند. در اين زمينه دقت فراوانی می‌شود تا کارکنان تازه وارد هم به محض ورود آموزش‌های لازم را ببينند. آموزش‌های مربوطه توسط متخصصين مربوطه در خود سازمان داده می‌شوند. همچنين در اينترانت گروه بخش ويژه‌ای برای معرفی حقوق و الزامات مالکيت فکری به زبان ساده و کاربردی وجود دارد.

2- مديران پروژه‌ها بايد در تمام مراحل پروژه الزامات مديريت مالکيت فکری را لحاظ کنند و تاييديه مديران مالکيت فکری مرتبط را بگيرند. اگر در پروژه‌ای ملاحظات مالکيت فکری رعايت نشود، بلافاصله پروژه متوقف و مدير آن تنبيه می‌شود که اين تنبيه می‌تواند به شکل اخراج مدير پروژه باشد. اينجا مراد تنها پروژه‌های پژوهشی و توسعه محصول جديد نيست و انواع و اقسام پروژه‌ها در گروه اِی‌بی‌بی را در بر می‌گيرد. البته پروژه‌ها بسته به جنس‌شان به دو گروه حساس و غير حساس از نگاه مالکيت فکری تقسيم می‌شوند و تنبيه عدم توجه به الزامات مالکيت فکری در پروژه‌های حساس بيشتر است.

3- متخصصان مالکيت فکری بايد در جمع گروه‌هايي که از نمايشگاه‌های صنعتی بازديد يا در غرفه گروه اِی‌بی‌بی شرکت می‌کنند حضور داشته باشند. اين امر به گروه امکان می‌دهد تا موارد نقض حقوق مالکيت فکری توسط رقبا را رصد کنند و اقدامات حقوقی لازم را بلافاصله انجام دهند. برای نمونه می‌توان با گرفتن حکم قضايي، غرفه شرکت عرضه کننده کالاهای کپی را بسته و کالاهای آن را مصادره کرد.

استفاده بيشينه از فناوری اطلاعات:

در گروهی بين‌المللی با بيش از صدهزار نيروی کار و ده‌ها هزار مورد ثبت اختراع، چاره‌ای جز استفاده بيشينه از امکانات فناوری اطلاعات برای فرآيند شناسايي، کسب و مديريت سبد دارايي‌های فکری وجود ندارد. لذا ابزارهای تحت وب متعددی به اين منظور به خدمت گرفته شده که برخی در شرکت‌های تخصصی اين حوزه تهيه شده‌اند و برخی هم به عنوان بخشی از اينترانت خود گروه طراحی گشته‌اند. برای من آشنايي با سازوکار تصميم‌گيری در اين فرآيند بسيار مهم بود. برای مثال می‌خواستم بدانم که نقش مخترع، واحد مالکيت فکری و مدير فناوری در تصميم‌گيری برای ثبت اختراع چقدر است و هر کدام برای گرفتن تصميمات خود چقدر زمان دارند؟ چه کسی در مورد تمديد يا عدم تمديد اختراعات تصميم می‌گيرد و چگونه اين تصميم گرفته می‌شود؟

حساسيت به حفظ ارزش علامت تجاری:

با وجود نقش مهم فناوری و اختراعات فنی در کسب‌وکار گروه اِی‌بی‌بی، اين گروه حساسيت ويژه‌ای به حفظ ارزش و اعتبار علامت تجاری ثبت شده خود دارد. لذا فعاليت گسترده‌ای برای شناسايي نقض‌کنندگان حق انحصاری علامت تجاری اين گروه و برخورد مناسب حقوقی با آنها در زير مجموعه مديريت مالکيت فکری انجام می‌گيرد. در همين جلسات نمونه‌های متعددی از کشف کارگاه‌های توليد محصولات تقلبی با علامت تجاریاِی‌بی‌بیو يا کشف محموله‌های تقلبی در گمرک کشورهای مختلف برشمرده شد. در اين ميان، توجه ويژه‌ای به جلوگيری از بکارگيری علامت انحصاری گروه توسط شرکت‌های چينی شده و می‌شود.

رويکرد به فروش امتياز فناوری:

اين گروه به دنبال فروش امتياز فناوری‌های خود و کسب درآمد از آن راه نيست. در اين جلسات اشاره شد که پيش از اين رقبای اِی‌بی‌بی همگی شرکت‌های بزرگ چند مليتی بودند که دامنه فعاليت آنها بسيار گسترده و با همپوشانی فراوان با فعاليت‌های خود گروه اِی‌بی‌بی بود. لذا اگر امتياز فناوری‌ها فروخته می‌شد، خريداری جز همين رقبای بزرگ نبود و فناوری مربوطه به شکل مستقيم يا غير مستقيم در اختيار آنها قرار می‌گرفت. در چنين شرايطی فروش امتياز فناوری توجيهی نداشت و تنها راه، توليد و فروش درون-گروهی محصولات نوآورانه بود. اما شرايط در حال تغيير است و بسياری از فعاليت‌ها در صنايع مرتبط تخصصی شده‌اند و شرکت‌های کوچک و متوسط زيادی سربرآورده‌اند. لذا مديران مالکيت فکری اين گروه اذعان داشتند که شايد در ادامه مجبور شوند در اين سياست خود تجديد نظر کنند.  

 





نظر کاربران

خیلی خوب بود

ممنون
مجتبی
نوشته شده توسط Mojtaba در تاریخ ۱۳۹۲/۲/۱
0
0

با سپاس . اطلاعات ارزنده ای در این نوشته وجود دارد که میتواند برای سازمانهای ما هم مفید باشد. اگر از فرآیند نوآوری این شرکت یا شرکتهای مشابه (که مبحث مالکیت فکری نیز در دل ان است) اطلاعاتی کسب شده انتشار آن بسیار سودمند خواهد بود.
صدرایی
نوشته شده توسط صدرایی در تاریخ ۱۳۹۲/۲/۴
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.