معنای مرجع ملی ثبت اختراع چيست؟
۱۳۹۲/۲/۲۱

 

سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب ماده 52 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال 1386 خود را مرجع ملی در حوزه مالکيت صنعتی می‌داند و وظايف اجرايي مربوطه را به اداره‌کل مالکيت صنعتی و سه اداره ذيل آن واگذار کرده است. سال‌هاست که ناکارآمدی اداره ثبت اختراع انتقادات فراوانی در پی داشته است و بسياری خواستار واگذاری جايگاه مرجعيت ملی ثبت اختراع به يک سازمان مستقل، علمی و کارآمد شده‌اند.

اما جا دارد بپرسيم که مرجع ملی ثبت اختراع به چه معناست؟

اگر چه انتقادات به اداره ثبت اختراع تا به امروز بيشتر معطوف به فرآيند ناکارآمد ثبت، عدم انجام مميزی ماهوی، عدم انتشار اطلاعات اختراعات و عدم ارائه گزارش عملکرد شفاف بوده است، اما کاستی اصلی در جای ديگری است. آيا صرف اجاره يک ساختمان، استخدام چند نفر کادر اداری، ثبت دفتری درخواست‌های وارده، صدور مدرک ثبت و شرکت در جلسات بين‌المللی مرتبط می‌تواند يک مرجع ملی ثبت اختراع بسازد؟

بی‌شک اگر سازمانی نقش خود را در قبال نوآوری و اختراعات تا همين اندازه ببيند (فارغ از اين‌که همين نقش را هم خوب انجام می‌دهد يا خير)، مرجع ملی ثبت اختراعات ناميدن آن بسيار نادرست است. اين رويکرد را می‌توان رويکردی انفعالی ناميد که نسبتی با مرجعيت ملی ندارد. اجازه می‌خواهم کمی در اين زمينه توضيح بدهم.

اگر کشوری به راستی به اهميت نوآوری و توسعه فناوری و نقش کليدی آن در پيشرفت و توسعه خود پی‌برده باشد، با تمام قوا تلاش خواهد کرد که زمينه را برای ثروت‌آفرينی از نوآوری فراهم آورد. اما نقش کليدی نظام ثبت اختراعات در رونق بخشيدن به نوآوری ملی باعث می‌شود که نظام ثبت اختراع هم بخشی جدايي ناپذير از اين حرکت ملی باشد. جايگاه نظام ثبت اختراع در توسعه فناوری و افزايش رقابت پذيری کشورها آنچنان برجسته شده که حتی می‌تواند پرچم‌دار ثروت‌آفرينی از فناوری باشد.

در اين نوشته، برای نمونه نگاهی به نظام ثبت اختراع ژاپن می‌اندازيم تا شناخت بهتری از جايگاه اين نظام در سطح ملی پيدا کنيم و دريابيم که مرجعيت ملی ثبت اختراع چه الزاماتی دارد. در سال 2001، ژاپن که نگران از دست دادن توان رقابت صنعتی خود بود، کميته‌ای به نام "رقابت‌پذيری و سياست حقوق مالکيت فکری" تشکيل داد. همان‌گونه که از نام اين کميته برمی‌آيد، هدف رسيدن به سياست‌های مالکيت فکری مناسب برای بهبود رقابت‌پذيری صنعتی ژاپن بود. اين کميته که اعضای آن از نمايندگان صنعت و دانشگاه و خبرگان مالکيت فکری بودند زمينه‌ساز تدوين راهبرد ملی مالکيت فکری ژاپن شد که هدف آن "تبديل ژاپن به کشوری مبتنی بر مالکيت فکری" است (برای آشنايي با کليات سياست مالکيت فکری ژاپن اين لينک را ببينيد).

اما نکته اينجاست که در ذيل سياست مالکيت فکری، اقدامات اولويت‌دار تعيين شده و اجرای آنها بر دوش اداره ثبت اختراع گذاشته شده است. تلاش شده تا اين اقدامات اولويت‌دار تا اندازه ممکن شفاف شوند و سپس شاخص‌های مشخصی برای سنجش آنها ارائه شده است. بنابراين هر ساله بايد اداره ثبت اختراعات ژاپن گزارش بسيار مفصلی بدهد و پيشرفت حاصله در هر شاخص را با شواهد و عدد و رقم نشان دهد.

همان‌گونه می‌توان فهميد، در چنين شرايطی اداره ثبت اختراع ژاپن به راستی يک مرجع ملی است که رويکردی بی‌تفاوت و انفعالی به آفرينش و تجاری‌سازی دارايي‌های فکری ندارد. برای نمونه وقتی به گزارش عملکرد سالانه بسيار دقيق و شفاف اين اداره در سال 2010 (در اين لينک) نگاه می‌کنيم، متوجه می‌شويم که بخش سوم اين گزارش (که خود 38 صفحه است) به اقدامات انجام شده در کمک به شرکت‌های خصوصی و دانشگاه‌ها اختصاص يافته است. در ادامه تنها سرفصل‌های بخش سوم اين گزارش را ترجمه و تقديم می‌کنم تا روشن شود که مرجع ملی بايد نقشی بس فراتر از روند اداری ثبت اختراع را اجرا کند. البته به علاقمندان، مطالعه کل اين گزارش سالانه و به ويژه بخش سوم آن را توصيه می‌کنم زيرا در ذيل هر سرفصل توضيحاتی آمده و آمار دقيقی از فعاليت‌های مرتبط با آنها ارائه گشته است.

 

------------------------------------

 قسمت سوم: اقدامات انجام شده در کمک به شرکت‌های خصوصی و دانشگاه‌ها

فصل نخست: کمک به شرکت‌های کوچک و متوسط

1-    بسته جامع حمايتی برای شرکت‌های کوچک و متوسط

1-1- حمايت در زمينه انتشار اطلاعات پايه، توسعه منابع انسانی و مشاوره در مورد حقوق مالکيت فکری

1-1-1-جلسات معرفی نظام حقوق مالکيت فکری

1-1-2-ارائه سمينارها و دوره‌های آموزشی برای شرکت‌های نوپا

1-1-3-ارائه مشاوره در زمينه حقوق مالکيت فکری

1-1-4-حمايت جامع از شرکت‌های کوچک و متوسط به واسطه متخصصان حقوق مالکيت فکری

1-1-5- جلسات مشاوره رايگان توسط متخصصانی همچون وکلای ثبت اختراع

1-1-6- ارسال متخصصان مالکيت فکری برای ارائه مشاوره در محل شرکت‌ها

1-1-7-راه‌اندازی ميز مشاوره مالکيت فکری در اطاق بازرگانی در تمام مناطق کشور

1-1-8-ارائه مشاوره در مورد نظام مالکيت فکری ديگر کشورها

1-2-حمايت در زمينه استفاده از اطلاعات حقوق مالکيت فکری و رويه‌های ثبت اختراع

1-2-1-دسترسی به آی‌پی‌دی‌اِل (بانک اطلاعات دارايي‌های فکری ثبت شده)

1-2-2-ارسال مشاوران اطلاعات اختراعات به شرکت‌ها

1-2-3-کمک از طريق مراکز مشاوره مالکيت فکری

1-3-حمايت در زمينه درخواست مميزی حقوق مالکيت فکری

1-3-1-کمک به جستجوی پيشينه اختراعات برای شرکت‌های کوچک و متوسط

1-3-2- اقداماتی برای کاهش يا معافيت کامل از هزينه مميزی اختراع

1-4-حمايت از مميزی و تجديد نظر/دعاوی حقوق مالکيت فکری

1-4-1- تسريع مميزی/تسريع تجديد نظر

1-4-2- جلسات تجديد نظر مميزی در مناطق

1-5-حمايت از ثبت حقوق مالکيت صنعتی

1-5-1- تخفيف يا معافيت از هزينه‌های تمديد سالانه ثبت اختراع

1-6-حمايت از کاربرد حقوق مالکيت صنعتی

1-5-1- پروژه ترويج اعطای حق‌امتياز اختراعات ثبت شده

1-5-2-آفرينندگان جهانی دارايي‌های فکری (مشاوره کسب حقوق مالکيت فکری)

1-5-3-حمايت از راهبردهای مالکيت فکری شرکت‌های کوچک و متوسط منطقه‌ای

1-5-4-انتشار موارد موفق کاربرد حقوق مالکيت فکری

2-   برنامه جامع حمايت منطقه‌ای

 

فصل دوم: کمک به دانشگاه‌ها

1-   وضعيت موجود فعاليت‌های مالکيت فکری در دانشگاه‌ها

1-1- فرستادن مشاوران مالکيت فکری دانشگاهی

1-2-فرستادن آفرينندگان دارايي‌های فکری

1-3-تشويق کاربرد اطلاعات ثبت اختراع در دانشگاه‌ها

1-3-1-ارائه دسترسی به بانک جامع اطلاعات ثبت اختراع

1-3-2-سامانه يکپارچه جستجوی مقالات و ثبت اختراع

1-3-3- تست سامانه پرشتاب دسترسی به اطلاعات ثبت اختراع

1-4-سمينارهای مالکيت فکری برای دانشگاه‌ها

1-5-کاهش و معافيت از پرداخت حق تمديد سالانه ثبت اختراع و حق درخواست مميزی

1-6-سامانه مميزی سريع

1-7-جلسات تجديد نظر مميزی در دانشگاه‌ها

 

 

فصل سوم: حمايت از کاربرد اختراعات ثبت شده

1-   تشويق اعطای امتياز اختراعات ثبت شده

1-1-   تشويق اعطای امتياز اختراعات ثبت شده با کمک گرفتن از خبرگان

1-1-1-فرستادن مشاوران اعطای امتياز ثبت اختراعات

1-2-  ارائه اطلاعات اختراعات ثبت شده که امتياز انها قابل واگذاری است و تشويق به‌کارگيری اين اطلاعات

1-2-1-فرستادن مشاوران اطلاعات ثبت اختراعات

1-2-2-بانک‌اطلاعات اعطای امتياز اختراعات

1-2-3-بانک اطلاعات اختراعات ثبت شده در حوزه ابزارهای پژوهش

1-2-4-نمونه‌های تجاری از کاربرد اختراعات ثبت شده آماده واگذاری

1-3- ايجاد محيط مناسب برای کسب‌وکارهای مبتنی بر تبادل دارايي‌های فکری

1-3-1-بانک اطلاعات کسب‌وکارهای مبتنی بر تبادل دارايي‌های فکری

1-3-2-بازار تجاری اختراعات ثبت شده

1-3-3-سمينارهای بين‌المللی اعطای امتياز ثبت اختراعات

1-3-4-سمينارهای آموزشی اعطای امتياز اختراعات

1-3-5-خبرنامه الکترونيکی اعطای امتياز اختراعات

1-3-6-توليد و انتشار محتوا در مورد اعطای امتياز اختراعات

 

2- تشويق کسب حقوق مالکيت فکری از راه کاربرد پيشرفته اطلاعات مالکيت فکری

2-1-  آفرينندگان دارايي‌های فکری

2-1-1-فرستادن آفرينندگان دارايي‌های فکری برای کمک به تهيه راهبرد مالکيت فکری در کنسرسيوم‌های پژوهشی مورد حمايت دولت

2-1-2-فرستادن آفرينندگان دارايي‌های فکری برای کمک به تهيه راهبرد مالکيت فکری برای بازارهای خارجی

2-2- فرستادن مشاوران مالکيت فکری شبکه دانشگاهی

 

 

فصل چهارم: حمايت‌ها در زمينه اطلاعات مالکيت صنعتی

1-   تشويق ارائه اطلاعات مالکيت صنعتی

1-1- دسترسی به آی‌پی‌دی‌اِل (بانک اطلاعات دارايي‌های فکری ثبت شده)

1-2-ارائه داده‌های سازمان‌يافته و استاندارد

1-3- ايجاد پرتال اينترنتی جستجوی اختراعات ثبت شده

1-4-تبادل اطلاعات حقوق مالکيت صنعتی با ادارات مالکيت فکری ديگر کشورها و بکارگيری آن اطلاعات

1-4-1-تبادل اطلاعات حقوق مالکيت صنعتی با ادارات مالکيت فکری ديگر کشورها و سازمان‌های بين‌المللی

1-4-2-تهيه و ارائه داده‌های چکيده اختراعات آمريکايي و اروپايي به زبان ژاپنی

1-4-3-تهيه چکيده انگليسی از اختراعات در حال ثبت ژاپن و ارائه ان به ادارات ثبت اختراع ديگر کشورها

 

فصل پنجم: توسعه منابع انسانی مرتبط با مالکيت فکری

1-   افزايش تنوع منابع انسانی مالکيت فکری و آگاهی‌بخشی مالکيت فکری

1-1- توسعه منابع انسانی برای عموم بزرگ‌سالان، پژوهشگران و متخصصان

1-1-1-برگزاری نشست‌های آشناسازی بزرگ‌سالان با نظام مالکيت فکری

1-1-2-برگزاری سمينارهايي برای مخاطبان خاص

1-2-توسعه منابع انسانی برای دانش آموزان ابتدايي تا دانشجويان

1-2-1-تهيه و ارائه کتاب‌های درسی مالکيت فکری

1-2-2-سمينارهای آموزشی مالکيت فکری

1-2-3-انجام پروژه با مدارسی که با آموزش رسمی مالکيت فکری همکاری می‌کنند

1-2-4-مسابقات ثبت اختراع

 

2- توسعه منابع انسانی خبره در مالکيت فکری

2-1-تربيت وکلای ثبت اختراع

2-2- تربيت متخصصان مالکيت فکری برای اداره ثبت اختراع ژاپن و شرکت‌های خصوصی

2-2-1-پروژه‌های آموزشی برای مديران اداره ثبت اختراعات ژاپن

 





نظر کاربران

با سلام.
مطالب فوق بسیار مفید بود. شاید برای پیدا کردن همین سرفصل ها لازم بود تا کلی نظرسنجی و پروژه های تحقیقاتی در سطح کشور تعریف بشه و کلی بودجه حیف و میل بشه ! شاید هم بعد از یک سال خوراک مطبوعاتی چنین گزارشی میتوانست منجر به ارتقاء یک مدیر کل بشود تازه اگر به این کیفیت انجام میشد. مطمئنا چاپ این مطلب در نشریات علمی اثربخشی بالایی خواهد داشت چون اغلب سرفصل ها نیاز گه گاهی بوده که همه فعالان این حوزه کماکان احساس کرده اند.
با تشکر
نوشته شده توسط مسعود نظری منش در تاریخ ۱۳۹۲/۲/۲۲
0
0

باسلام
کامران جان امیدوارم درسایه هم افزایی وتعامل همه دستگاههااین دغدغه ها، همانند انتشار اطلاعات اختراع وارائه گزارش عملکرد شفاف و...درحد مطلوب وایده آل مرتفع شود وباعث سربلندی همه ایرانیان شود
سربلند وبهروز باشید
نوشته شده توسط دوست در تاریخ ۱۳۹۲/۲/۲۴
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.