گامی بزرگ به جلو: دسترسی عمومی به اطلاعات اختراعات ايران
۱۳۹۲/۷/۲۰

اين نوشته در تاريخ 20 مهر 1392 در روزنامه دنيای اقتصاد منتشر شد (لينک) که عيناً در ادامه تقديم می‌شود:

-------------------------------------------------- 
فراهم آوردن امکان دسترسی  عموم مردم به متن کامل تقاضانامه‌های ثبت اختراع يکی از کارکردهای اصلی نظام ثبت اختراع ملی در تمام کشورها است. با اين کار، عموم مردم در عين احترام به حقوق انحصاری مالکين، به جزييات فنی و حقوقی اختراعات پی‌میبرند تا نسبت به اختراع دوباره چرخ و تکرار کار پيشين اقدام نکنند و بکوشند که اختراعات قبلی را بهبود دهند. تجربه ديگر کشورها نشان داده که اين کار سرعت پيشرفت علم و فناوری در سطح ملی را افزايش می‌دهد. به همين جهت ادارات ملی ثبت اختراع در گرفتن اطلاعات کامل اختراعات و انتشار به موقع آنها (معمولاً هجده ماه پس از تاريخ تشکيل پرونده) وسواس و سخت‌گيری زيادی از خود نشان می‌دهند.

اما مزايای افشای اطلاعات اختراعات به همين جا ختم نمی‌شود. اطلاع دقيق از حد و مرز اختراعات ثبت شده ديگران، به شرکت‌ها و افراد امکان می‌دهد که در توليد و فروش محصولات خود در بازار با احتياط بيشتر عمل کنند و ناخواسته حقوق انحصاری ديگران را نقض نکنند. آنها از همين طريق می‌توانند صاحبان حقوق انحصاری مرتبط با محصولات و خدمات خود را شناسايي و نسبت به اخذ امتياز بهره‌برداری از آنها اقدام کنند. بنابراين افشای اطلاعات اختراع، از يک سو امکان نقض ناخواسته حقوق اختراعات ثبت شده و دعاوی مربوطه را کاهش می‌دهد و از سوی ديگر، برای صاحبان حق نوعی ابزار اطلاع رسانی و بازارسازی فراهم می‌آورد.

اما پيشرفت شتابان فناوری‌های اطلاعات و ارتباط در سال‌های اخير باعث شده که اطلاعات مندرج در اختراعات (به عنوان يکب از مهم‌ترين منابع اطلاعات فناوری) کاربرد مهم‌تری هم پيدا کنند. اين اطلاعات که امروزه از راه اينترنت در اختيار همگان قرار می‌گيرند دستمايه پروژه‌های پژوهشی و تحليلی گسترده قرار گرفته‌اند تا سياست‌گذاران حوزه علم و فناوری بتوانند سياست‌های هوشمندانه‌تر تدوين و اثربخشی سياست‌های پيشين را با دقت بيشتری پايش کنند. برای نمونه اکنون سياست‍گذاران فناوری در هر کشور می‌توانند به راحتی با تحليل ترکيب دقيق سنی مخترعين بومی، وابستگی سازمانی و توزيع جغرافيايي محل کار و زندگی آنها، و سهم حوزه‌های مختلف فناوری در اين اختراعات، سياست‌های هوشمندانه‌تری برای توسعه فناوری در سطح ملی تدوين کنند.

با اينکه در قانون ايران، دسترسی عمومی به اطلاعات اختراعات ثبت شده در کشور مورد تاکيد بوده است، در گذشته موانع و مقاومت‌هاي زيادی در راه دسترسی عمومی به اين اطلاعات وجود داشت. به نظر می‌رسيد که مديران مربوطه "افشای اطلاعات اختراع" را جزو وظايف خود نمی‌دانستند. در عمل، تنها اطلاعات در دسترس هم همان اطلاعات محدود و شناسنامه‌ای اختراع (همچون عنوان اختراع و نام مخترع و ...) بود که در آگهی ثبت اختراع در روزنامه رسمی می‌آمد. اين نارسايي باعث شده بود که يکی از کارکردهای اساسی نظام ثبت اختراع در ايران انجام نشود و کشور از تمام منافعی که شرح آن رفت بی‌بهره بماند.

اما مدتی است که اين طلسم شکسته است و اداره ثبت اختراع متن اختراعات ثبت شده را از طريق يک بانک اطلاعات اينترنتی (لينک) در اختيار عموم قرار داده است. طبيعی است که اين بانک اطلاعاتی در ابتدا با محدوديت‌های زيادی همراه باشد. برای مثال (1) امکانات جستجوی آن بسيار ابتدايي است؛ (2) تنها اختراعات دو سه سال اخير در آن آمده؛ (3) بيشتر اختراعات اين بانک فاقد متن کامل هستند و تنها عنوان آنها آمده؛ (4) متن اختراعات به صورت فايل تصويری صفحه به صفحه قابل دانلود و مشاهده است که روش مناسبی برای ديدن متون فنی نيست؛ (5) برخی از متون اختراع دستنويس است و خواندن آنها دشوار  و ....

اگر چه انتظار می‌رود که به تدريج کاستی‌های اين بانک اطلاعاتی اينترنتی برطرف شده و بر قابليت‌ها و حجم داده‌های آن افزوده شود، اما صرف ايجاد اين بانک و فراهم آوردن امکان دسترسی عمومی به آن خبر بسيار خوبی است. اين اقدام نشان می‌دهد که اداره ثبت اختراع وظيفه خود در انتشار کامل و به موقع اسناد ثبت اختراع را پذيرفته و گام‌های عملی در جهت انجام اين کارکرد ملی برداشته است.

اين اقدام مهم، در کنار برکاتی که در حوزه اطلاعات اختراعات خواهد داشت، زمينه مناسبی برای بهبود نظام ثبت اختراع در ديگر حوزه‌ها را نيز فراهم خواهد آورد. به بيان ديگر، برخی از زوايای نظام ملی ثبت اختراع که تا کنون از ديد کارشناسان و سياست‌گذاران اين حوزه مخفی بوده اکنون در دسترس قرار گرفته و مورد کاوش و تحليل قرار خواهند گرفت. بی‌شک همين تحليل‌ها به تدريج زمينه‌ساز اقدامات اصلاحی آتی و تعالی نظام ملی ثبت اختراع ايران خواهند شد.





نظر کاربران


نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.