جای خالی کارگزاران ثبت اختراع و هزينه‌های بلند مدت آن
۱۳۹۲/۸/۴

اين نوشته در تاريخ 4 آبان 1392 در روزنامه دنيای اقتصاد منتشر شد (لينک) که در ادامه عيناً تقديم می‌شود:

--------------------------------------------------------- 
کارگزار ثبت اختراع کسی است که وظيفه وی کمک به مخترعين و مالکين اختراع در شناسايي و حفاظت هر چه بهتر و ارزش‌آفرينی هر چه بيشتر از اختراع است. کارگزار ثبت اختراع  بايد هم‌زمان به سه حوزه تخصصی فنی، حقوق مالکيت فکری و تجارت فناوری چيرگی داشته باشد.

    1)      کارگزار ثبت اختراع بايد به زبان مخترع كه زبانی كاملاً علمي و فني است آشنا باشد و بتواند موضوع اختراع را با تمام جزيياتش درک کند و تمايز آن‌را با پيشينه موجود كه معمولاً بسيار پيچيده و مبهم است شناسايي کند. اما پيشرفت شتابان علوم فناوری باعث شده که رسيدن به چنين شناختی از اختراع و ابعاد آن بدون تحصيلات دانشگاهی مرتبط در حوزه علمی و فنی اختراع در بيشتر حوزه‌های فنی ناممکن شود. براي نمونه پي‌بردن به تمايز يك تركيب شيميايي اختراعی با تركيب ديگري كه از عناصري مشابه در آن استفاده شده كاري نيست كه به سادگی از كسي جز يك شيميدان يا دست کم يك مهندس شيمي برآيد. اين پيچيدگی و نياز تحصيلات مرتبط در زمينه‌هايي همچون زيست فناوری دوچندان است.

     2)      اما کارگزار ثبت اختراع پس از شناخت فنی و علمی اختراع بايد بتواند محدود حفاظتی اختراع و اقدامات مرتبط با آن را به گونه‌ای طراحی کند که بيشترين ارزش‌افزايي بالفعل و بالقوه را برای مالک اختراع در پی‌بياورد. اما اين‌کار نيازمند تسلط حقوقی بر قوانين و رويه‌های ملی در زمينه ثبت اختراع و اجرای حقوق انحصاري مربوطه در دادگاه يا خارج از دادگاه است. بنابراين کارگزار ثبت اختراع بايد بر ساز و كارهاي حقوق مالکيت فکری و قوانين مربوطه آشنايي كامل داشته باشد تا بتواند از عهده وظايف خود به خوبي برآيد.

     3)      اما هر اختراعی با هدف ارزش‌آفرينی حداکثری برای مالک آن ثبت می‌شود. اما ثبت اختراع، فرآيندي دشوار و بسيار پر هزينه است و مخترعين و شركت ها به اميد كسب منافع مالي بالفعل و بالقوه، وارد اين فرآيند مي‌شوند. اين فرآيند كه در بيشتر كشورها بيش از دو تا سه سال به درازا مي‌انجامد، نيازمند تصميم گيري‌هايي پياپي و فراوان است و در تك‌تك اين تصميم‌گيري‌ها تحليل هزينه- منفعت اقتصادی به شدت حاكم است. گاهی در اين تحليل‌ها منافعی از جنس افزايش فروش و درآمد و گاهی منافع راهبردی مدنظر قرار می‌گيرند. اينجاست که شناخت سازوکارها و راهبردهای ارزش‌آفرينی از اختراع و توجه به ابعاد تجاری اختراع بسيار پررنگ می‌شود. لذا کارگزاران ثبت اختراع نه تنها بايد حوزه اختراع و حقوق مربوطه را به‌خوبی بشناسند، بلكه خود نيز بايد بر پيامدهای تجاري حاصل از گزينه های گوناگون اشراف داشته و بتوانند با تشريح آنها براي مخترعين و مالکين اختراع در تصميم گيري‌های تجاری آنها مشاركت جدي داشته باشند.

حضور کارگزاران ثبت اختراع در تمام حلقه‌های نظام ملی ثبت اختراع بسيار کليدی است. مخترعين و شرکت‌ها بايد قابليت و لزوم ثبت اختراع خود را با مراجعه به کارگزاران ثبت اختراع دريابند. اين کارگزاران هستند که بايد متن دقيقی برای تقاضانامه اختراع و ادعانامه آن تنظيم و آن را به اداره ثبت اختراع ارائه کنند. مميزان اداره ثبت اختراع که صحت ادعاهای به عمل آمده را می‌سنجند هم از جنس همين کارگزاران ثبت اختراع هستند. حتی در صورت دعوای حقوقی بر سر اختراع و نقض آن، همين کارگزاران بايد پرونده را مقابل دادگاه برده و حتی جنس کار قضات مربوطه هم از همان جنس کارگزاران ثبت اختراع است. بنابراين نقش کارگزاران ثبت اختراع در نظام ملی ثبت اختراع همچون نقش پزشکان متخصص در نظام بهداشت و درمان کشور است. آيا می‌توان نظام ملی بهداشت و درمان را بدون حضور پزشکان متخصص تصور کرد؟ متاسفانه و در کمال شگفتی، تاکنون در کشور اقدامی برای آموزش و به کارگيری کارگزاران ثبت اختراع انجام نشده و حتی اين حرفه به رسميت شناخته نشده است. ناگفته پيداست که در غياب اين تخصص، هيچ‌کدام از ارکان نظام ثبت اختراع قوام و استحکام نخواهند يافت و نمی‌توان از آنها چشم‌داشتی جز عملکردی نامناسب و حداقلی داشت. متاسفانه احساس می‌شود که يکی از دلايل تاريخی اين کاستی بزرگ در نظام ثبت اختراع، تمايل به حفظ انحصار دانش‌آموختگان رشته حقوق بر کل ابعاد نظام مالکيت فکری کشور است.

اما اکنون اين پرسش مطرح می‌شود که شيوه آموزش و تربيت کارگزاران ثبت اختراع چگونه بايد باشد و ديگر کشورها در اين زمينه چگونه عمل می‌کنند؟ در پاسخ بايد گفت که در ديگر کشورها، فارغ‌التحصيلان سطوح کارشناسی ارشد يا دکترای علوم و مهندسی در صورت تمايل به کار در اين حوزه بايد دوره‌های کارآموزی را در شرکت‌های کارگزاری ثبت اختراع بگذرانند. پس از گذراندن حداقل دو تا سه سال کارآموزی عملی، آنها می‌توانند در امتحان خبرگی مربوطه (که معمولاً توسط مرجع ملی ثبت اختراع برگزار می‌شود) شرکت کرده و در صورت موفقيت در آزمون‌های دشوار کتبی و شفاهی، پروانه کارگزاری اختراع در آن کشور را دريافت کنند. آنها در طول اين کارآموزی نه تنها ابعاد حقوقی دنيای ثبت اختراع، بلکه زوايای تجاری آن را نيز تا اندازه زيادی می‌آموزند. اين افراد حلقه واسط ميان مخترعين و شرکت‌های صنعت با نظام ثبت اختراع هستند.

جای خالی کارگزاران ثبت اختراع در نظام مالکيت فکری امروز ايران، هزينه‌های هنگفتی را به نظام ثبت اختراع و نظام ملی نوآوری کشور تحميل کرده است. شرکت‌ها و مخترعين بدون شناخت از زوايای پيچيده کار به دنبال ثبت اختراع می‌روند، متون تقاضانامه اختراع به صورت غير تخصصی و کاملاً غير حرفه‌ای تنظيم می‌شوند، اداره ثبت اختراع توان مميزی تقاضانامه‌ها را ندارد و قضات مربوطه هم توان بررسی تخصصی و صدور رای دقيق را ندارند. به عبارت ديگر، در غياب کارگزاران ثبت اختراع، تمام ارکان نظام ثبت اختراع دچار کاستی و سستی است.

متاسفانه هزينه‌های سنگين اين غفلت بزرگ، تنها مربوط به گذشته و حال نيست و پيامدهای آن در دراز مدت هم برای کشور و نظام ثبت اختراع به شدت هزينه‌زا خواهد بود. کافيست به خاطر داشته باشيم که اختراعاتی که همين امروز با متونی غير تخصصی به ثبت می‌رسند تا بيست سال اعتبار خواهند داشت و مرزهای مبهم و آشفته آنها تا سال‌های سال برای شرکت‌ها و حتی نظام قضايي کشور دردسرساز و هزينه‌زا خواهند بود.

با توجه به اين‌که آموزش کارگزاران ثبت اختراع (همان‌گونه که وصف آن رفت) به سال‌ها زمان نياز دارد و تا به امروز هم هيچ اقدامی برای تربيت اين متخصصان صورت نپذيرفته، متاسفانه اين کاستی بزرگ در کوتاه مدت قابل رفع نخواهد بود. اما بی‌شک هر چه زودتر جلوی ادامه اين اشتباه و غفلت تاريخی گرفته شود بهتر است! 





نظر کاربران

سلام
بسیار مطلب به جایی بود و ما در مجموعه خود به شدت نیاز به این چنین کارگزارانی که شما فرمودید را حس می کنیم، نوشته های شما که انصافا می توانند جریان ساز هم باشند، به گوش متولیان مربوطه برسند، اگر چه فقط رسیدن کافی نیست و باید همتی هم پشتش به وجود بیاید.
نوشته شده توسط بهامین توفیقی در تاریخ ۱۳۹۲/۸/۵
0
0

با سلام و تشکر
در خصوص کارگزاران ثبت اختراع در دنیا که به نظر من منظور شما همان agent ها هستند، گذراندن امتحان اداره مالکیت فکری آن کشور، جهت اخذ مجوز برای فعالیت کافی است. البته در آمریکا، کسانی که در اداره ثبت آن کشور مشغول به فعالیت هستند، در صورت استعفا و بالا بودن درجه کاری آنها، بدون امتحان اداره مالکیت، مجوز agent به فرد داده می شود. اما دانستن این نکته هم ضروری است که توانایی یک وکیل ثبت اختراع (attorney) در ثبت اختراع و شرکت در دعاوی و مذاکره با اداره ثبت و ... بسیار تاثیرگذارتر و مفیدتر نسبت به agent خواهد بود.
در کشور ما متاسفانه فقدان هر دو مورد (agent و attorney) در زمینه نوشتن متن اختراع و ادعانویسی کاملا مشهود است و مسلما زمانی این ضعف بیش از پیش نمود خواهد کرد که موضوعات ثبت شده به دعاوی کشانده شود.
مخصوصا در حال حاضر که ایران به PCT ملحق شده است، مسلما مشکلات بیش از گذشته خواهد شد.
نوشته شده توسط مالک سعیدی در تاریخ ۱۳۹۲/۸/۶
1
0

حفظ حقوق مالکیت فکری بسیار مبحث مهمی است .توجه به همه ابعاد ان موجب امنیت فکری مخترعین و نواوران میشود که منتج به افزایش نواوری شده و این نواوریها با ایجاد بهبود در زندگی مردم بسیار تاثیر گذار است.
امیدوارم این خلا در نظام ثبت اختراع هر چه زودتر برطرف شود.
نوشته شده توسط حسین سیف در تاریخ ۱۳۹۲/۸/۶
0
0

جناب آقای سعيدی. ممنون از کامنت جنابعالی. من با اغماض، واژه کارگزار ثبت اختراع را هم برای agent و هم attorney بکار بردم. مرز بين حوزه فعاليت اين دو و تعريف و صلاحيت هر يک در کشورهای مختلف متفاوت است. اما مهم جای خالی هر دو در ايران است که هزينه های زيادی را در گذشته، حال و آينده به نظام ثبت اختراع و کشور تحميل کرده و می کند.
نوشته شده توسط هم‌آفرينی در تاریخ ۱۳۹۲/۸/۶
1
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.