نوآوری خدماتی: گوهری در دسترس اما مغفول
۱۳۹۲/۱۱/۱۴

اين نوشته در تاريخ 12 بهمن 1392 در روزنامه دنيای اقتصاد منتشر شد (لينک) که در ادامه عيناً تقديم می‌شود:

-----------------
سهم بخش خدمات در اشتغال نيروی کار ايران از 15.2 درصد در سال 1355 به نزديک 50 درصد در سال 90 رسيده و از مجموع سهم بخش‌های صنعت و کشاورزی فراتر رفته است. با نگاهی به همين روند و تغييرات مشابه در ديگر کشورها می‌توان انتظار داشت که سهم بخش خدمات در اشتغال و توليد ناخالص داخلی در آينده باز هم افزايش يابد. با اين‌ وجود، دانسته‌های ما در مورد بخش خدمات (به عنوان مهم‌ترين بخش اقتصاد کشور) و نوآوری در اين بخش بسيار ناچيز است.

 

اکنون که بخش خدمات توانسته در جايگاه پيشران توسعه و کانون اشتغال‌زايي اقتصاد ايران قرار گيرد، چگونه ممکن است نوآوری در اين بخش تا اين اندازه با بی‌توجهی روبه‌رو شده باشد؟ يکی از وزرای پيشين امور اقتصاد و دارايي در مورد دلايل کم‌توجهی به بخش خدمات چنين می‌گويد:

"نگاه افکار عمومی و حتی برخی از سياستمداران به بخش خدمات در اقتصاد ملی در مقایسه با بخش‌های دیگر یعنی صنعت و کشاورزی نگاه احترام‌آميزی نيست و از این نوع برداشت از بخش خدمات در عمل به عنوان یک مانع برای توسعه اقتصادی ایران یاد میشود. ... باید توجه داشت که بخش خدمات معادل فعاليت‌های دلالی و واسطه‌گری، آن‌چنان که در ذهنيت موجود شکل گرفته است، نبوده بلکه در بخش خدمات فعاليت‌های مهمی چون بانکداری، بيمه، آموزش و پرورش و مدیریت، بهداشت و درمان، حمل‌ونقل، گردشگری، بازرگانی به‌ویژه صادرات و واردات نيز وجود دارد که هرکدام از این فعاليت‌ها میتواند نقش مهمی در اقتصاد ایران بازی کند. باید توجه داشت هم‌اکنون حوزه‌هايي همچون بانکداری و بيمه و مدیریت و پژوهش و بهره‌وری تبدیل به گلوگاه برای پيشرفت ایران شده اند."

اگر انتظار می‌رود که سهم بخش خدمات در اقتصاد کشور همچنان افزايش يابد (آن‌چنان ‌که اين سهم در چهل قدرت اقتصادی برتر دنيا به 60 درصد و در آمريکا به 80 درصد رسيده)، بايد راهکاری برای نوآوری فزاينده در آن بخش پيش پای بنگاه‌های اقتصادی گذاشت. بد نيست بدانيم که بخش خدمات پيوند ژرف‌تری با بافت اجتماعی و فرهنگی ايران دارد و حضور رقابتی در آن برای شرکت‌های خارجی حتی در شرايط معمول اقتصادی بسيار دشوار است. به بيان ديگر، در فضايي که بخش‌های کشاورزی و صنعت به شدت زير فشار هجوم محصولات ارزان‌قيمت يا نام‌آور خارجی قرار دارند و در اين نبرد آسيب‌پذير نشان داده‌اند، بخش خدمات به پشتوانه نوآوری‌های بومی می‌تواند جانی تازه به اقتصاد کشور بدهد و مزيت رقابتی پايدار برای بنگاه‌های ايرانی در بازارهای داخلی و حتی خارجی به همراه آورد.

مشکل اين‌جاست که ارائه خدمات با توليد محصولات و توسعه فناوری‌ها تفاوت‌های ماهوی دارد؛ خدمات نمود فيزيکی ندارند؛ معمولاً در زمان تحويل مصرف می‌شوند؛ نمی‌توان آنها را انبار کرد و معمولا نيازمند ارتباط نزديک خدمت‌رسان و مصرف‌کننده هستند. بنابراين نوآوری در خدمات کاری بس چالشی است و با نوآوری در دنيای محصولات و فناوری‌ها (که با آن آشناتريم) تفاوت دارد. نوآوري در خدمات نيازمند رويكردي نو به كسب‌وكار است. اما بنگاه‌های اقتصادی کشور براي زنده ماندن و كاميابي در دوره‌اي كه خدمات هر دم پررنگ تر مي شوند، گريزي از نوآوری و تغيير رويكردهايشان ندارند.

جالب اين است که نوآوری خدماتی تنها منحصر به بنگاه‌های خدماتی نيست و برخی نظريه‌پردازان برجسته مديريت (از جمله پروفسور هنری چسبرو استاد نامدار دانشگاه برکلی) پا را از اين هم فراتر نهاده و نگاه خدماتی به نوآوری را راه نجات بنگاه‌های توليدی محصول‌پايه در رويا‌رويي با امواج سهمگين رقابت فزاينده جهانی می‌دانند. پروفسور چسبرو معتقد است که: "خطر معمولی‌شدن، کسب‌وکارهای محصول‌پايه را همواره تهديد می‌کند. در اين شرايط، شرکت‌ها همچنان به نوآوری در محصول ادامه می‌دهند تا اين‌ که در می‌يابند از اين کار سودی نمی‌برند يا سودشان بسيار ناچيز است. ايجاد تمايز در محصولات و نگه‏داشت آن، هم‌زمان با گسترش جهانی توليد و عمليات، روزبه‌روز دشوارتر و چالشی‌تر می‌شود. سرآمدی در نوآوری خدمات راهی مناسب برای گريز از دام معمولی‌ شدن است."

شايد بتوان گفت که نوآوری خدماتی، گوهری دور از دسترس صنعت ايران نيست اما در عين حال بسيار مغفول مانده است!

(بخشی از مقدمه مترجم بر کتاب "نوآوری باز خدماتی" نوشته هنری چسبرو، انتشارت رسا)





نظر کاربران

با سلام
برخی از صاحبنظران علم اقتصاد، موضوع تولید دانش و فروش آن را نیز ذیل بخش خدمات تعریف می کنند و ضرورت انتقال نیروی کار از سایر بخش ها مثل بخش صنعتی به این حوزه ضروری می شمارند. البته ضرورت این امر هم تربیت نیروی کار دانشی برای بخش خدمات است که نیاز به زیرساخت های مختلفی دارد.
نوشته شده توسط خادم در تاریخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
0
0

با سلام و سپاس

فکر می‌کنم بحثی که در بخش خدمات در ایران بیش از سایر موارد نادیده گرفته می‌شود، مشتری‌مداری در این حیطه است که بیش از پیش باید مورد توجه قرار گیرد. در واقع باید اصناف این بخش، ساز و کارهای مناسب‌تری برای پاسخ‌گو بودن ارائه‌دهندگان خدمات اتخاذ نموده و در اختیار مصرف‌کنندگان قرار دهند.
نوشته شده توسط شعبانی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵
0
0

فناوری اطلاعات سهم قابل توجهی در موفقیت مشاغل خدماتی دارد. در کشور ما توسعه این فناوری به صورت تصاعدی باعث رشد بخش خدمات خواهد شد. در این مقاله به زیبایی به برخی ویژگیهای مشاغل خدماتی اشاره کرده اید که واقعا به فناوری اطلاعات نیاز دارند.
نوشته شده توسط فرهنگ در تاریخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵
0
0

نکته بسیار مهمی است. بویژه آن که مشاغل اصلی در اقتصاد دانش بنیان، از جنس خدمات هستند و کشور ما نیز هدف گذاری های عمده ای در جهت توسعه دانش بنیان داشته است.
اگرچه پتانسیل و مزیت های کسب و کارهای ایرانی برای اراءه خدمات به بازار داخلی روشن و عمده است، اما با توجه به صبغه و حوزه علاقه مندی شما سوالی دارم:
برای حفاظت و حمایت حقوقی از نوآوری در عرصه خدمات چه پیشنهادی دارید؟ آیا تعمیم قانون ثبت اختراعات به روشهای کسب و کار را برای ایران مناسب می دانید؟ آیا در مقطع کنونی که قانون مربوطه در کشور درحال بازنگری است، پیشنهادی برای طرح و پیگیری دارید؟
نوشته شده توسط سیدشهاب الدین حسن زاده در تاریخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵
0
0

همراستا با نظر آقا یا خانم فرهنگ باید عرض کتم مهمترین زیرساخت فناوری اطلاعات لازم برای پشتیبانی و تقویت نوآوری در هر بخشی از جمله خدمات شکل گیری پایگاه های داده و نظام های مدیریت دانش است به گونه که بتوان تمامی مراحل چرخه نوآوری را با اطلاعات و برنامه های کاربردی مناسب پشتیبانی نمود. بنده در صدد تعریف یک یا چند موضوع پایان نامه فوق لیسانس برای دانشجویان مدیریت فناوری با هدف بررسی قابلیت های فناوری اطلاعات در چرخه نوآوری و شناسایی کاستی ها و نیازهای آن در ایران می باشم که نظر و راهنمایی نویسنده گرانقدر و خوانندگان محترم این وبنگاشت را درخواست می نمایم. ایمیل من :
amehrabk@yahoo.com
نوشته شده توسط علی مهرابی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.