پژوهش و توسعه و انتقال فناوری دو گزينه صفر و يک نيستند!
۱۳۹۲/۱۲/۱۶
نوشته سياوش ملکی‌فر- عضو هيات مديره انديشکده آصف (malekifar@yahoo.com)
 
برخي شرکت‌ها و کارخانجات ايراني، بد يا خوب، به واسطه شرايط بومي، با روش‌هاي "کليد در دست" متولد مي‌شوند و پا مي‌گيرند. به اين معنا که شريک خارجي، خط توليد پيشرفته‌اي را تمام و کمال در اختيار آن‌ها قرار مي‌دهد، آن را راه‌اندازي مي‌کند و حتي در جريان توليد نيز همکاري خود را با طرف ايراني قطع نمي‌کند. اين خطوط توليد، گرچه در موقع نصب، روزآمد و جزو پيشرفته‌ترين‌ها هستند، اما دير يا زود، اگر نگوييم منسوخ، نيازمند بهبودهاي جزئي مي‌شوند. بنابراين، طرف ايراني بايد آن‌ها را روزآمد کند يا به کلي جايگزين کند.
اما بنيه نوآوري فناورانه يک‌شبه به‌وجود نمي‌آيد. همکاري، يکي از بهترين سازوکارهاي افزايش توان نوآوري در شرکت‌ها و کشورهاي متاخر است که بارها و بارها در گوشه و جهان با موفقيت آزموده شده و راه را براي توسعه درون‌زاي فناوري باز کرده است. برای نمونه بسياري از برندهاي نام‌آشناي کره‌اي هم‌چون هيوندا، نيز در سايه همکاري‌های هوشمندانه برکشيدند. تجربه يکي از شرکت‌هاي فعال ايرانی در زمينه الکترونيک و مخابرات، در اين زمينه بسيار آموزنده است. اين شرکت پس از 3 تجربه ناموفق در نوآوری، با تغيير رويکرد خود به فرآيند نوآوري و بهره‌گيری هوشمندانه از همکاری فناورانه، توانست در پروژه چهارم طعم موفقيت را بچشد. اما دليل شکست‌هاي اوليه چه بود و کدام رويکرد توانست شرکت را از اين وضعيت نجات بخشد؟
سابقه تاسيس اين شرکت، به پيش از پيروزي انقلاب باز مي‌گردد. هم‌چون بسياري از شرکت‌هاي فعال در عرصه فناوري‌هاي پيشرفته، اين شرکت با همکاري يکي از برندهاي نام‌آشناي جهان در حوزه الکترونيک و مخابرات پا گرفته و حدود نيمي از سهام آن، متعلق به شريک خارجي بود. پس از دوران دفاع مقدس بنا به دلايلی، هيات مديره تصميم گرفته بود که ارتباط خود با شريک خارجي را قطع کند، و يک‌شبه، همه سهام شريک خود را خريد.
تا زماني که شريک خارجي حضور داشت، جرياني از نوآوري ـ خلق ايده‌هاي نو، طراحي محصولات جديد، ساخت، توليد، بازاريابي و فروش ـ در شرکت برقرار بود. نيازسنجي و طراحي در آن سوي آب‌ها يا در داخل مرزها، اما توسط متخصصان خارجي انجام مي‌شد، و تکنسين‌هاي ايراني، قطعات را طبق نقشه سوار مي‌کردند و ساخت، توليد و فروش محصول نهايي را برعهده داشتند. خلاصه اين که طراحي با شريک خارجي، و ساخت و توليد با طرف ايراني بود.
هنوز مدت زيادي از حذف شريک خارجي نگذشته بود که جاي خالي او احساس شد: شتاب سرسام‌آور تغييرات در حوزه الکترونيک و مخابرات، محصولات شرکت را به آرامی از دور خارج مي‌کرد و چاره‌اي نبود جز بهبود محصولات جاري، يا طراحي و توليد محصولات جديد. اما شرکت هيچ تجربه‌اي در طراحي محصولات جديد نداشت و اين تازه اول ماجرا بود ...
مديران شرکت دست به کار شدند. آگهي استخدام به رسانه‌ها سپردند و نيروهاي جوان و خوش‌فکري را جذب کردند و طراحي محصولات جديد را آغاز کردند. پس از چند ماه و با صرف هزينه‌هاي چشمگير، محصولی جديد ساخته شد. اما هيچ مشتري خارجي يا حتی داخلي حاضر نبود آن را بخرد، چون "شريک" يا همکار قبلي که حالا خود به يک "رقيب" تبديل شده بود، همان محصول را با کيفيت به مراتب بهتر، و قيمت پايين‌تر عرضه مي‌کرد.
مديران شرکت تلاش کردند با درس‌گرفتن از اين تجربه ناموفق، محصول جديدي را طراحي کنند. اما نتيجه مشابه محصول اول بود. دو تجربه شکست‌ کافي بود تا مديران به اين نتيجه برسند که در فرايند نوآوري فناورانه، به جاي رويکرد "سعي و خطا"، نيازمند مشاور/همکار هستند. بنابراين، پروژه طراحي و توسعه محصول سوم با همکاري حداقلي يک مشاور نه چندان حرفه‌اي کليد خورد. اين پروژه، گرچه نتوانست به معناي واقعي به "موفقيت" دست پيدا کند، اما شدت شکست آن هم به اندازه دو پروژه قبلي نبود. به علاوه، اين بار مهندسان جوان شرکت توانسته بودند در فرايند نوآوري، درس‌هاي قابل توجهي از مشاور فرا بگيرند.
مديران شرکت که حالا به خوبي به اهميت "مشاور/همکار/شريک" در فرآيند نوآوری پي برده بودند، اين بار پروژه توسعه محصول جديد را با همکاري حداکثري چند مشاور داخلي و خارجي کليد زدند. نتيجه به مراتب بهتر از چيزي بود که پيش‌بيني مي‌شد و محصول چهارم توانست تا اندازه‌اي طعم موفقيت را بچشد. گرچه اين محصول هم نتوانست در بازارهاي بين‌المللي بدرخشد و صرفاً مشتري داخلي داشت، اما اين اميد را در مهندسان جوان شرکت زنده کرد که محصولات بعدي، مي‌توانند و بايد موفق باشند. اين‌گونه بود که سنت "همکاري" با هدف يادگيري و با چشم‌انداز "نوآوري درون‌زا" در شرکت نهادينه شد.
در علم مديريت نوآوري روش‌هاي زيادي براي توسعه فناوري وجود دارد؛ طيفي که در يک سوي آن‌ روش‌ "پژوهش و توسعه درون‌زا" و در سوي ديگر، "خريد فناوري يا محصول فناورانه" قرار مي‌گيرد. ميانه اين طيف را نيز انواع روش‌هاي مبتني بر همکاري (با شرکاي داخلي يا خارجي، يا دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها) پر مي‌کند.
جان کلام اين که، نگاه‌ "صفر و يکي" به فرايند نوآوری، يکي از تله‌هاي اساسي آن به شمار مي‌رود که هم‌چون نمونه بالا، گاه و بيگاه قرباني مي‌گيرد و زمان، نيروي انساني، منابع مالي و ... را مي‌بلعد. در اين نگاه، نوآوري يک سوئيچ دوحالته است که يا بايد تماماً با اتکا به بنيه داخلي شرکت انجام شود و يا صددرصد با اتکا به يک شريک خارجي. در اين که شرکت‌ها و کشورهاي متاخر نوعاً نمي‌توانند با پژوهش و توسعه درون‌زا وارد گود نوآوري شوند، شکي نيست. اما قطعاً هميشه هم نمي‌شود و نبايد به شرکاي خارجي وابسته ماند. "همکاري"، يکي از گزينه‌هاي مناسب براي شرکت‌ها و کشورهاي متاخر است، به اين شرط که هدف غايي آن، خوداتکايي و توسعه درون‌زاي فناوري‌هاي حياتي شرکت باشد.




نظر کاربران

خیلی ممنون. استفاده کردم.
نوشته شده توسط امینی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۷
0
0

با سلام ممنون از اطلاعات مفیدی که در اختیار خوانندگان قرار دادید.
اما همانطور که خود شما اشاره داشتید در نهایت نمی توان از مشاورین خارجی کمک نگرفت و این کاملا درست است چرا که قرار بر این نیست که ما خود تولید کننده همه چیز باشیم . در مواردی تولید داخل به صرفه نخواهد بود و داشتن شریک الزامی است و خلق ایده جدید نیازمند باز کردن بخشی از درهای سیستم بر روی ایده های بیرونی است و عملا بحث نوآوری باز مطرح می گردد .
با سپاس فراوان
ندا فیاضی
دانشجوی مدیریت تکنولوژی
نوشته شده توسط ندا فیاضی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۸
0
0

تشکر
قابل استفاده بود.
نوشته شده توسط محسن یادبروقی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۸
0
0

با سلام، نکته ی صحیحی است و اساسا عمومیت دارد وتنها در مورد نوآوری نیست.
نوشته شده توسط عبادی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۹
0
0

با تشکر. اگر تجربیات شرکت ایرانی مذکور قبلا منتشر شده است، فکر کنم عنوان کردن نام آن، مشکلی خاصی ایجاد نکند و باعث شود خواننده ارتباط راحت تری با موضوع بگیرد.
ممنون
نوشته شده توسط مالک سعیدی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۹
0
0

جناب دکتر باقری عزیز
مقاله بسیار جالبی است و می تواند برای مدیران تحقیق و توسعه آموزنده باشد. مایل هستم این مقاله به هر شکل و عنوان که جنابعالی صلاح بدانید در پیک پژوهشگاه چاپ شود. لطفا راهنمایی فرمایید. لطفا در صورت موافقت از طریق پست الکترونیک عینا مقاله ای که باید چاپ شود را ارسال فرمایید.
با آرزوی دیدار
صدرایی
نوشته شده توسط ساسان صدرایی در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۲۳
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.