فرآيند نوآوری نيازمند انعطاف‌پذيری است
۱۳۹۳/۲/۴
اين نوشته در تاريخ 1 ارديبهشت 1393 در روزنامه دنيای اقتصاد منتشر شد (لينک) که در ادامه عيناً تقديم می‌شود:
--------------------
بقای بلند مدت شرکت‌ها در گرو نوآوری است. اما نوآوری با آينده پيوند خورده و هر آنچه با آينده در آميزد لاجرم با عدم اطمينان و ابهام همراه است. از سوی ديگر، شرکت‌ها همواره کوشيده‌اند تا عدم قطعيت فعاليت‌های خود را کم کنند و گام‌های خود را با بيشترين ضريب اطمينان بردارند. به همين دليل برخی شرکت‌ها، نوآوری را به يک فرآيند خطی شامل مجموعه مراحل مشخص و قابل پيش‌بينی خلاصه می‌کنند که بايد به برونداد دلخواه آنها بيانجامد. با اين وجود، تاکيد بر نتايج از قبل پيش‌بينی‌شده ممکن است باعث شود که شرکت‌ها از نتايج جانبی و پيش‌بينی نشده فرآيند نوآوری غفلت کنند.

يکی از دلايل اين انعطاف‌ناپذيری، پايبندی به يک مدل کسب‌وکار مشخص است. منظور از مدل کسب‌وکار به اختصار همان شيوه ارزش‌آفرينی برای مشتريان و سپس تصاحب بخشی از آن ارزش برای خود شرکت است. وقتی شرکت‌ها از پشت عينک يک مدل کسب‌وکار ثابت به فرآيند نوآوری خود نگاه می‌کنند، فناوری‌هايي که در قالب آن مدل باارزش نيستند را ناديده می‌گيرند. اين مشکلی است که گاهی گريبان‌گير شرکت‌های پيشرو هم می‌شود. برای نمونه برخی از فناوری‌های کليدی رايانه و ارتباطات در مرکز پژوهش شرکت زيراکس در پالو آلتو کاليفرنيا اختراع شدند و توسعه يافتند. اما زيراکس تنها به دنبال ساخت دستگاه‌های کپی بهتر بود و همين باعث شد از ارزش اين دستاوردهای جانبی غفلت کند. زيراکس نه تنها از اين دستاوردها سودی نبرد بلکه آن مرکز پژوهشی بسيار موفق را نيز تعطيل کرد.

بنابراين فرآيند نوآوری نيازمند انعطاف‌پذيری است. تجربه شرکت توسعه صنایع نفت و گاز سرو به خوبی ارزش اين انعطاف‌پذيری را نشان می‌دهد. اين شرکت در سال 1379 با کمک سازمان گسترش ونوسازی صنايع، طرحی پژوهشی را برای رسيدن به دانش فنی فرآيند جی‌تی‌ال آغاز کرد. از اين فرآيند برای تبديل گاز طبيعی به هيدروکربن‌های مايع استفاده می‌شود. اين فرآيند پيچيده برای کشوری چون ايران با منابع گازی فراوان می‌توانست بسيار پرکاربرد باشد. از آنجا که هزينه ساخت یک واحد صنعتی جی‌تی‌ال بسيار سنگين و خارج از عهده شرکت‌های کوچک (و خيلی از شرکت‌های بزرگ) است، هدف اوليه توسعه فناوری اين فرآيند و فروش ليسانس (يا حق بهره‌برداری) برای ساختن يک يا چند واحد بزرگ صنعتی به دولت يا شرکت‌های بزرگ بود. بنابراين مدل کسب‌وکار اوليه مورد نظر برای اين فناوری، نه توليد و فروش محصول که فروش امتياز بهره‌برداری از فناوری بود. اما فرآيند نوآوری در اين شرکت به نتايج جانبی بسيار ارزشمندی رسيد.

شرکت توسعه صنایع نفت و گاز سرو در زمان ساخت واحد پايلوت جی‌تی‌ال توانست کاتاليست خوبی برای بخش نخست اين فرآيند (تبديل گاز طبيعی به گاز سنتز) بسازد. جالب اين بود که بخش نخست اين فرآيند در بسياری از واحدهای صنعتی پالايش، پتروشيمی و فولاد کشور نيز وجود داشت و کاتاليست مصرفی تمام اين واحدها (حدود 250 تن در سال) صرفاً از خارج کشور و عمدتاً از دو شرکت اروپايي وارد می‌شد. بنابراين بازاری بزرگ برای اين دستاورد جانبی در داخل کشور وجود داشت. اين شرکت با تغيير مدل کسب‌وکار خود، ساخت و توليد انبوه کاتاليست مذکور را دنبال کرد. اگر چه ورود به اين بازار با مشکلاتی همراه بود، اما در نهايت اين شرکت توانست در سال 1386 وارد اين بازار بزرگ شود و اکنون صدها تن کاتاليست مورد نياز بسياری از پالايشگاه‌ها و پتروشيمی‌های کشور را با حاشيه سود بالا تامين می‌کند. انعطاف‌پذيری اين شرکت در تغيير مدل کسب‌وکار (از فروش امتياز بهره‌برداری از فناوری به ساخت و فروش محصول) از عوامل موفقيت آن در فرآيند نوآوری به شمار می‌رود.

همانگونه که تجربه شرکت توسعه صنایع نفت و گاز سرو نشان می‎‌دهد، گاهی دستاوردهای پيش‌بينی نشده يا جانبی فرآيند نوآوری بسيار با ارزش‌تر خروجی مورد انتظارند. اما در بيشتر موارد پی‌بردن به ارزش آنها نيازمند نگاهی متفاوت و تغيير مدل کسب‌وکار شرکت‌ها است. نکته اينجاست که بسياری از شرکت‌ها به يک مدل کسب‌وکار عادت می‌کنند و تغيير آن برای‌شان بسيار دشوار است. به ويژه اگر شرکتی توانسته با يک مدل کسب‌وکار موفق عمل کند، اين اينرسی و چسبندگی مدل کسب‌وکار بيشتر می‌شود و شايد باعث شود که آن شرکت بسياری از فرصت‌های تجاری را شناسايي نکند. اما شرکت‌ها برای بقا و رشد در بازار چاره‌ای جز انعطاف‌پذيری ندارند. انعطاف‌پذيری (و به ويژه انعطاف‌پذيری در مدل کسب‌وکار) از پیش‌شرط‌های کليدی نوآوری است.




نظر کاربران

سلام،
مطلب مهمی را ذکر کرده اید،راه رسیدن به نوآوری همین است و بس.
با تشکر
نوشته شده توسط محسن یادبروقی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۶
0
0

این انعطاف پذیری قابل تعمیم در حوزه های دیگر هم هست مثلا برای حل یک مشکل به ساخت دستگاهی فکر میکنید بعد متوجه می شوی که راه حلی پیدا کرده ای که در جا های دیگر هم قابل استفاده است شاید بهتر از آنچه که انتظارش را داشتی
سپاس
نوشته شده توسط کیوان احمدی پور در تاریخ ۱۳۹۳/۳/۷
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.