ای کاش دست‌کم ضوابط شکلی ثبت اختراع رعايت می‌شد! (1)
۱۳۹۳/۲/۸
رونق کسب‌وکارهای فناوری‌بنيان در کشوری که نظام ثبت اختراع قدرتمندی نداشته باشد، رويايي دست‌نيافتنی بيش نيست. اين‌کار همچون بنا کردن سازه‌های فولادين يک برج بلند بدون هرگونه زيرسازی آنهم بر بستری ماسه‌ای است. اگر اقبال بلند يکی از برج‌های اينچنين را سر پا نگهدارد، بی‌شک نمی‌توان شهری پر از اين‌گونه برج‌های سست‌بنيان بنا کرد. پاگرفتن اقتصاد دانش‌بنيان در نبود يک نظام ثبت اختراع قدرتمند به همان اندازه نشدنی و دور از دسترس است.

سال گذشته در چندين نوشته‌ به بررسی ابعاد مختلف نظام ثبت اختراع ايران پرداختم و پيامدهای ناگوار کاستی‌های موجود در فرآيند بررسی ماهوی اختراعات و عدم توجه به ابعاد اقتصادی و مديريتی ثبت اختراع را برشمردم ( برای نمونه: 1، 2، 3، 4). خوشبين بودم که پيش‌نويس قانون جديد مالکيت صنعتی که در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی است به برخی از اين کاستی‌ها پايان دهد و دريچه‌ای برای بهبود بگشايد. اما در اقدامی عجيب، "کميسيون حقوقی و قضايي" مجلس متولی اصلی بررسی اين پيش‌نويس شد و تجربه می‌گويد که تمام تلاش اين کميسيون حفظ وضع موجود و نگهداشتن مديريت نظام ثبت اختراعات در قوه قضاييه به هر بهای ممکن است. نبايد فراموش کنيم که سال گذشته همين کميسيون با ابراز خوشنودی از وضع موجود، خواهان دائمی شدن قانون موقت مالکيت صنعتی شده بود (لينک نوشته‌ای در اين ارتباط).

اما اين نوشته برای تکرار گفته‌های پيشين نيست. چند سالی است که در داده‌های ثبت اختراع ايران کندوکاو می‌کنم و متاسفانه هر از چندگاهی با زاويه تلخ ديگری از ناکارآمدی نظام ثبت اختراع ايران روبه‌رو می‌شوم. اگر پيش از اين عدم بررسی يا بررسی نامناسب ماهوی تقاضانامه‌های ثبت اختراع و پيامدهای منفی آن موجب نگرانی زياد بود، به تازگی دريافته‌ام که حتی الزامات شکلی ثبت اختراع هم در ايران به خوبی رعايت نمی‌شوند. اگر نداشتن امکانات کافی و مميزان خبره بهانه‌ای برای شانه خالی کردن از مسئوليت بررسی ماهوی اختراعات بر پايه استانداردهای پذيرفته شده بين‌المللی باشد، هيچ بهانه‌ای را نمی‌توان برای رعايت نکردن الزامات شکلی پذيرفت. اگر مجالی دست دهد در چند نوشته برخی ابعاد عدم رعايت الزامات شکلی ثبت اختراع و پيامدهای آن را خدمتتان تقديم خواهم کرد. در اين نوشته تنها به واکاوی يکی از اين موارد بسنده می‌کنم که به نوبه خود بسيار ناخوش‌آيند است.

در نظام‌هايي که اولويت اعطای حقوق انحصاری با کسانی است که اختراع خود را زودتر از ديگران ثبت می‌کنند (First-to-file systems)، مهم‌ترين تاريخ در فرآيند ثبت، تاريخ ثبت اظهارنامه يا همان تاريخ تشکيل پرونده در اداره ثبت اختراع است (صرفنظر از اين که تشکيل پرونده به صورت آنلاين يا حضوری انجام شود). اگر با ثبت نهايي اختراع موافقت شود (فارغ از اين که فرآيند ثبت چقدر به درازا کشيده باشد)، مدت حفاظت قانونی از اختراع از زمان ثبت اظهارنامه يا همان تشکيل پرونده شروع می‌شود. در همان زمان ثبت اظهارنامه يک شماره يا کد ويژه به هر پرونده تعلق می‌گيرد که بنا به تعريف بايد يکتا و منحصربه‌فرد باشد. به همين دليل تقريباً تمامی پژوهش‌ها در مورد اطلاعات اختراعات در دنيا با استناد به تاريخ و شماره ثبت اظهارنامه انجام می‌پذيرند.

اما مدتی پيش که سرگرم مرتب کردن بانک اطلاعاتی اختراعات ثبت شده در ايران در سال‌های اخير بودم با پديده عجيبی روبه‌رو شدم. بسياری از اختراعات را پيدا کردم که تاريخ ثبت اظهارنامه مشابهی داشتند. باور کردنی نبود! فقط در طی سه سال (1387 تا 1389) تعداد 243 مورد پيدا شد که شماره ثبت اظهارنامه يا ثبت اختراع آنها دقيقاً يکی بود! از آنجا که اين اطلاعات بر پايه ورود داده‌های منتشر شده در نسخه چاپی روزنامه رسمی کشور گردآوری شده است، اولين فرض من اين بود که همکارانم در ورود اطلاعات به بانک اطلاعاتی دچار اشتباه شده‌اند. لذا به سايت اينترنتی روزنامه رسما رفتم و موارد را چک کردم. متاسفانه اين اشتباه واقعاً در اداره ثبت اختراع انجام شده است. تاسف‌برانگيزتر اينکه اختراعاتی در ايران ثبت شده که شماره ثبت اظهارنامه و شماره ثبت اختراع آنها دقيقاً يکسان است!!!

يکی از اين موارد را برای نمونه خدمت شما مطرح می‌کنم. اگر شما شماره ثبت اظهارنامه 38702100 را در بخش جستجوی داده‌های سال 1387 روزنامه رسمی وارد کنيد و دکمه جستجو را فشار دهيد، با نتيجه عجيبی روبه‌رو می‌شويد: سه اختراع در همان سال با يک شماره ثبت اظهارنامه ثبت شده‌اند. همانگونه که شکل زير نشان می‌دهد تشکيل پرونده دو مورد از اين اختراعات در يک روز بوده و يکی ديگر 20 روز بعد تشکيل پرونده شده است. اين اشتباه بی‌شک ريشه در بی‌دقتی در تخصيص شماره ثبت اظهارنامه‌ها دارد. اين گونه اشتباهات (که البته تعداد آنها کم هم نيست) در آينده مشکلاتی را هم در حوزه پژوهش و هم در ارتباط با عملکرد نظام ثبت اختراعات ايجاد خواهند کرد.
 
اما مشکل به همين جا ختم نمی‌شود. کافيست با دقت به همين سه آگهی ثبت اختراع که در روزنامه رسمی ايران منتشر شده نگاه کنيم تا به نکات تاسف بار ديگری پی‌ببريم. اختراعات شماره 2 و 3 در فردای روزی که اظهارنامه آنها ثبت شده به ثبت نهايي رسيده‌اند! جالب اينجاست که مدت اعتبار ثبت اختراع دوم از 4 ماه قبل از تشکيل پرونده ثبت آغاز می‌شود! (در حالی که در اگهی ثبت اختراع به وجود حق تقدم ثبت برای اين اختراع اشاره‌ای نشده است!) حال اين پرسش پيش می‌آيد که چگونه ممکن است پيش از ثبت اظهارنامه، حفاظت حقوقی به اختراعی تعلق بگيرد!

در ادامه به وبگاه رسمی اداره ثبت اختراع مراجعه کردم تا همين جستجو را در صفحه جستجوی آن وبگاه تکرار کنم. شماره ثبت اظهارنامه فوق (38702100) را وارد کردم و دکمه جستجو را فشار دادم. شکل زير حاصل اين تلاش نافرجام است. همانگونه که ملاحظه می‌شود، پاسخ اين موتور جستجو اين است که "اين جستجو شامل نتايجی نمی‌باشد!" گويي در ايران اختراعی با اين شماره ثبت اظهارنامه ثبت نشده است.
 
با خود گفتم که احتمالاً به مرور زمان از تعداد اين اشتباهات شکلی کم شده و مثلاً در سال 1390 ديگر نبايد مواردی از اين دست وجود داشته باشد. اما متاسفانه بررسی‌ها نشان داد که 68 مورد شماره اظهارنامه تکراری در اين سال وجود دارد. به عنوان نمونه به يک مورد از اين تکرارها در شکل زير دقت نماييد. مشخصاً دو اختراع متفاوت (با مخترع مشابه) شماره ثبت اظهارنامه يکسانی دارند. اما جدای از اين اشتباه، کافی است کمی با دقت به اين دو آگهی که مربوط به يک روز است نگاه کنيم تا بی‌توجهی به رعايت الزامات شکلی به خوبی خود را نمايان سازد.
 
اگر الزامات شکلی ثبت اختراع به اين شکل در نظام ثبت اختراع ايران مورد بی‌توجهی قرار گيرند، می‌توان حدس زد که الزامات ماهوی ثبت اختراع (با آن همه پيچيدگی) چه سرنوشتی دارند!




نظر کاربران

سلام
با این اوصاف به زودی دسترسی اینترنتی به روزنامه رسمی و اداره ثبت اختراع بسته می شود.
من یکبار ایرادی مشابه از یکی از سامانه های سازمان توسعه تجارت گرفتم، هفته بعد آن سامانه را از سایت برداشتند!
نوشته شده توسط بهامین در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

بايد به مسئولان مربوطه گفت:
آينه چون نقش تو بنمود راست ...

نوشته شده توسط مهدي كنعاني در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

البته باید این نکته رو هم همچنان در نظر داشت که شاید سایت هم آفرینی فیلتر بشه.
بالاخره قوه قضاییه هست دیگه
نوشته شده توسط ناشناس در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

مثل همیشه دقیق، برنده و منطقی
تا وقتی نظام ثبت اختراعات ایران زیر نظر قوه قضاییه ای است که شهره به کندی و بوکراتیک بودنه حتی نباید برای انتقاد از اون وقت تلف کرد. تا 10 سال دیگه اگه از اینگونه انتقادات باشه، باشم درست نمیشه فقط باید نظام ثبت اختراعات بره زیر مجموعه قوه مجریه (دولت)
نوشته شده توسط امیر الداغی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

بازم از سيستم ثبت نوشتيد و داغ دلمان تازه شد، همين قبل از عيد كه براي پرونده اي رفته بودم و كارشناس به علت تبديل مالكيت حقيقي به حقوقي در محاسبه هزينه حق الثبت اشتباه كرده بود و داشتم توضيح ميدادم يك هو معاون اداره فرياد كنان كه تحويل حراست ميدم چون به مامور قانون توهين كردي! البته هنوز هم نميدانم دقيقا كدام قسمتش توهين بود ؟!!!
اغلب كارشناسان با سطح پائين سواد، مورد داريم كارشناسشون تا دو سال پيش ميخ پرونده باز مي كرد الان كارشناسه!!!! تازه به يك هيات علمي ايراد علمي هم مبگيره. گاها دلم ميسوزه برا اين محققين نگون بخت كه از راههاي دور ميان و جلوي اينا دولا راست ميشن!
نوشته شده توسط امين لو در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

وبگاه رسمی اداره ثبت اختراع تا سال گذشته هم به این شکلی که اکنون قابل دسترسی و جستجو هست نبود و بسیار ساده و ابتدایی بود. به نظر می رسد در جریان بازنگری قانون و اعتراضاتی که به اهمال آنها در نحوه ثبت وارد شد این اداره تلاش کرد تا هر چه سریعتر یک سیستم اینترنتی راه اندازی کند و با استفاده از آن بهره برداری تبلیغاتی برای مظلوم نمایی خود بنماید. مسلم است که چنین سیستمی که به مدت کمتر از چند ماه شکل گرفته است با هدف سر و سامان دادن به روند اینترنتی ثبت نبوده و پر از ایراد و اشکال است و همان بهتر که فیلتر شود!
نوشته شده توسط در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

يك خبر بد ديگر هم من بدهم
بعضا افرادي كه ادعاي اختراعشان ، اصلا قابل ثبت بعنوان اختراع نيست (و در دفتر ما غير قابل ثبت اعلام شده) نامه اي خطاب به فرمانداري بعضي از شهرستانهاي دور افتاده يا يكي از دانشگاه هاي آزاد گرفته، و آنها هم كه خيلي در جريان المانهاي ثبت اختراع نيستند، آن ادعا را بعنوان يك اختراع تاييد مي نمايند.
اي كاش قوه قضائيه يا خودش دفتر مالكيت فكري در استانها ايجاد مي كرد يا دفاتر مالكيت فكري كه مجوز رسمي از وزارت علوم دارند را قبول داشت.(تقريبا اين دفاتر در تمام استانها وجود دارند)
نوشته شده توسط مدير دفتر مالكيت فكري در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۸
0
0

با سلام
چند نکته:
1- همایش مالکیت فکری و توسعه اقتصادی 2 روز و نیم در اتاق بازرگانی برگزار شد. جالب این بود که که در هیچ کدام از سخنرانی ها در خصوص موضوع صحبت نشد. 2 نفر سخنران خارجی که عمده سخنرانیها را ایراد نمودند به بیان همان مطالب کلی در خصوص مالکیت فکری پرداختند.
2- اساتید مالکیت فکری عمده تحصیلات پایه معتبر مالکیت فکری ندارند. رویه قضایی ما هم ناقص است. به شخصه در آراء قضایی اشتباهات فاحش را مشاهده کردم که با اصول مالکیت فکری متعارض است. با این مقدمه می توان 2 جریان را مشاهده نمود اول جریانی که توسط اداره مالکیت های صنعتی و بعضاً مقامات اداری و نه متخصص وایپو در حال فعالیت هستند که این گروه صرفاً به تشویق وضع موجود همت داشته و مانع از طرح هرگونه انتقادی می شود. دسته دوم جریانی که سابقاً در تدوین قوانین بوده و حال آرام آرام در حال منفک شدن از گروه اول هستند اما این دسته نیز هنوز در کم و کیف اصول مالکیتهای فکری مانده اند. به هرحال اختلافات فیمابین گروهها در حال نمایان شدن است. همایش مزبور اگر فایده ای بر آن مترتب نبود محل بروز این دست از اختلافات بود. این از بعد ماهوی
3- از بعد شکلی تمامی بخشهای اداره مالکیتهای صنعتی ونیز اداره مالکیتهای ادبی وهنری فاقد درک عمیق از آنچه انجام می دهند هستند. از اینکه ثبت اشتباه علائم تجاری و اختراعات وغیره چگونه به اقتصاد بنگاههای تجاری و کشور صدمه می زند مطلع نیستند. عنصر اول و موثر در درک موضوع مالکیتهای فکری رابطه متقابل اقتصاد با این دسته از موضوعات حقوقی است.
4- قانون جدید در حال تدوین است. از نحوه تدوین آن خبرهایی شنیده می شود که می بایست منتظر پیامدهای ناگوار آن باشیم.
نوشته شده توسط ناشناس در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۹
0
0

تنها می توانم بگویم خدا حافظ
نوشته شده توسط عبادی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۹
0
0

سلام،
یکی از راه کارهای عملیاتی برای توسعه فناوری در هر کشوری ثبت مالکیت فکری است .که ما نبت به آن کاملا بی توجه هستیم.به امید روزی که بتوانیم زیرساخت توسعه را ایجاد و به خوبی مدیریت نماییم.
با تشکر
نوشته شده توسط محسن یادبروقی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۱۰
0
0

متأسفانه این مشکل تنها در سیستم ثبت اختراع نیست. کلا هر موضوع تخصصی که به قوه قضاییه واگذار شده، غیر علمی و غیر تخصصی انجام میشه. مثلا در حوزه ارزشگذاری دانش فنی شما افرادی رو می بینید که به عنوان کارشناس رسمی دادگستری معرفی شده اند، اما کوچکترین اطلاعی از نحوه انجام این کار ندارند.
یا مثلا اگر شما یک دانش فنی را به دو کارشناس رسمی بدهید، بین نتیجه کارشناسی اونها تفاوت قابل ملاحظه ای وجود داره.
نوشته شده توسط م.ابراهیمی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۱۴
0
0

با سلام خدمت آقای کامران باقری
همانگونه که قبلا هم با جنابعالی مذاکراتی ایمیلی داشتم، نگرانی های ما بیشتر در خصوص بررسی ماهوی و محتوایی اختراعات بوده است از جمله برونسپاری آن به بخش های مختلف پژوهشی و تحقیقاتی؛ کیفیت ضعیف بررسی ها در برخی از مراجع ذی صلاح؛ رعایت نشدن اصل محرمانگی در خصوص اختراعات و ... که اکثریت صاحبنظران به تمرکز بخش ارزیابی در کنار بخش ثبت تاکید داشتند و برونسپاری آنرا درست نمی دانستند.
این بار که جنابعالی برگ زرین دیگری را به نمایش گذاشتید و آن هم ایرادات بررسی شکلی درخواست های ثبت اختراع است که مسلما این قسمت کاملا در اداره ثبت اختراع انجام شده است. مشکلی که به آن اشاره کردید، مشکل دیگر بخش های کشور نیز می باشد: یعنی عدم وجود بانک اطلاعات صحیح و قابل قبول و قابل اتکا.
اگر دقت بفرمائید، پس از سالهای زیاد، پرتال ثبت اختراعات اداره مالکیت صنعتی راه اندازی شد و پس از آن و باز هم با تاخیر، بانک اطلاعات اختراعات ثبت شده در ایران، با کاستی ها و نواقص بسیار زیاد بر روی آن وب سایت، بارگذاری شد. همین جستجوی ناقص و ایراد دار، نشان می دهد که در ثبت شماره اظهارنامه ها اشتباهات زیادی رخ داده است؛ آیا اصلاح آن در این زمان امکان دارد؟
شاید ما کمی جلوتر حرکت کرده بودیم و سعی بر این داشتیم که مکانیزم بررسی ماهوی و محتوایی اصلاح شود در صورتی که مرحله قبل آن یعنی بررسی شکلی، دارای ایراد بود؛ در حقیقت قصد داشتیم تا یک خانه بسیار زیبا و مدرن بر روی ستون های قدیمی و معیوب بنا کنیم.
از سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که به عنوان متولی ثبت در کشور به شمار می رود و در حقیقت اداره بالاسری اداره مالکیت صنعتی است، انتظار می رود که در ورود مستندات، با توجه به تجربه گرانمایه سالیان دراز، بسیار دقیق تر عمل کند؛ حال آنکه در همایش روز مالکیت فکری در اتاق بازرگانی، بسیاری از افراد در مقابل موافقان انتقال بخش ارزیابی اختراع از قوه قضائیه به قوه مجریه، اعلام می کردند که قوه قضائیه به عنوان متولی ثبت است و بایستی، ثبت اسناد اختراع در موقعیت فعلی باقی بماند.
سعیدی - واحد مالکیت فکری ستاد نانو
نوشته شده توسط مالک سعیدی در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۱۷
0
0

با سلام
درست است که ثبت اختراع برای تجاری سازی فناوری اهمیت زیادی دارد ولی مهمتر از ثبت اختراع موضوع رقابت در بازار رقابتی امروز می باشد. به نظر بنده سیستم ثبت اختراع جهانی نیز امروزه پاسخگوی نیازها نیست و باید تحولی درخور پیدا کند، چه برسد به نظام ثبت اختراع کشور ما که خود نوپاست پس بهتر است ما نیز به جای پیاده کردن روش های قدیمی کمی هم نوآوری داشته باشیم و روش های نوینی را برای حفظ حقوق معنوی و فکری ارائه کنیم.
نوشته شده توسط مهدی لعلی در تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۲۳
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.