ای کاش دست‌کم ضوابط شکلی ثبت اختراع رعايت می‌شد! (3)
۱۳۹۳/۳/۱۲
پيش از اين در دو نوشته، به موضوع عدم رعايت ضوابط شکلی ثبت اختراع در ايران پرداخته شد (1 و 2). اشاره شد که پيش از اين ناتوانی نظام ثبت اختراع ايران در بررسی ماهوی تقاضانامه‌های ثبت اختراع مورد توجه و موجب نگرانی سياست‌گذاران ملی علم‌وفناوری بوده است. با اين وجود، بررسی‌های اخيرم نشان می‌دهد که نظام ثبت اختراع ايران حتی در رعايت الزامات شکلی ثبت اختراع هم عملکرد مناسبی نداشته است. در اين نوشته، ابعاد ديگری از کوتاهی در رعايت ضوابط شکلی ثبت اختراع را همراه با نمونه‌هايي تقديم می‌کنم.

در چندين نوشته قبلی در مورد اهميت انتشار اطلاعات اسناد ثبت اختراع و منافع فراوان آن در سطح ملی سخن گفته شد (لينک). اشاره شد که تنها کانال قابل اتکا برای دسترسی حداقلی به اطلاعات اختراعات ايران در سال‌های گذشته (و احتمالاً در آينده نزديک)، آگهی‌های ثبت اختراع مندرج در روزنامه رسما ايران بوده است.

بر اساس ماده 28 آيين‌نامه اجرايي قانون ثبت اخترعات ايران، مرجع ثبت بايد پس از دريافت اظهارنامه و ضمائم مربوط، آن را ظرف 6 ماه از نظر سازگاري با شرايط شكلي و ماهوي مندرج در قانون و آيين‌نامه اجرايي قانون ثبت اختراعات بررسي ‌نمايد. بر اساس ماده 30 همين آيين‌نامه، مرجع ثبت بايد تصميم خود دال بر دادن گواهي‌نامه اختراع را به متقاضي اعلام کند و متقاضي بايد در مدت 30 روز پس از اعلام جهت پرداخت هزينه‌هاي مربوط به ثبت اختراع و انتشار آگهي اقدام نمايد. بر پايه ماده 32 آيين‌نامه اجرايي قانون ثبت اختراعات، موارد 9 گانه زير بايد در آگهی ثبت اختراع که در روزنامه رسمی کشور مندرج می‌گردد قيد گردد:

1. شماره و تاريخ اظهارنامه با قيد ساعت و روز و ماه و سال؛
2. شماره و تاريخ ثبت اختراع؛
3. اسم و نشاني و تابعيت مالك اختراع؛
4. اسم و نشاني و تابعيت مخترع در صورتي كه متقاضي شخص مخترع نيست مگر اينكه مخترع كتباً تقاضا نموده باشد كه نامش در گواهي‌نامه اختراع ذكر نشود؛
5. اسم و نشاني نماينده قانوني مخترع، اگر ثبت اخترع توسط وي تقاضا شده باشد؛
6. عنوان اختراع؛
7. طبقه‌بندي بين‌المللي اختراع با ذكر زمينه علمي‌اي كه اختراع در آن طبقه قرار مي‌گيرد؛
8. در صورت ادعاي حق تقدم و پذيرش آن، تاريخ، شماره و محل تسليم اظهارنامه مقدم؛
9. مدت حفاظت.

متاسفانه در عمل اين الزام قانونی در انتشار اطلاعات اختراعات هيچگاه رعايت نشده است. برای نمونه، کد طبقه‌بندی بين‌المللی اختراع (مورد شماره 7 در فهرست بالا) هيچگاه برای اختراعات ايرانيان تعيين و در روزنامه رسمی منعکس نشده‌اند. علت اين امر نبودن توان فنی لازم در نظام ثبت اختراع ايران برای تعيين تخصصی کد مربوطه و تخصيص آنها به تقاضانامه‌های ثبت اختراع است. اما کوتاهی در رعايت ضوابط شکلی ثبت اختراع به همين مورد محدود نمی‌شود. نگاهی به آگهی‌های ثبت اختراع زير که به صورت نمونه انتخاب شده‌اند نشان می‌دهد که تا چه اندازه الزامات قانونی در انتشار اطلاعات شناسنامه‌ای اختراعات مورد بی‌توجهی بوده است. در رديف نخست سه اختراع آمده است. در کمال شگفتی می‌توان ديد که در اين اختراعات هيچ نامی از مالک و مخترع اختراع برده نشده است. اين چه گونه انتشار اطلاعات اختراعات است که نه مخترع اختراع معلوم است، نه مالک آن و نه کد طبقه‌بندی بين‌المللی آن!
 
 
 
در رديف دوم دو آگهی آمده که تاريخ ثبت نهايي آنها بر تاريخ ثبت درخواست ثبت مقدم است!!!! يعنی قبل از اينکه مخترع درخواست ثبت کرده باشد، با ثبت اختراع او موافقت شده بوده!!! متاسفانه تعداد آگهی‌های اينچنين (که تاريخ ثبت آنها بر تاريخ درخواست ثبت‌شان مقدم است) بسيار زياد است!
 
 
 
در رديف سوم هم سه آگهی ثبت اختراع به عنوان نمونه آمده که در آنها خبری از عنوان يا همان موضوع اختراع نيست!!! لذا بايد پرسيد که انتشار آگهی ثبت اختراع بدون عنوان اختراع و کد طبقه‌بندی بين‌المللی آن قرار است چه فايده‌ای داشته باشد؟!!
 
 
 
طبق معمول تلاش برای يافتن متن اين اختراعات از راه پايانه جستجوی اداره ثبت اختراع (هم از راه استفاده از واژگان کليدی و هم تاريخ‌ و شماره ثبت) بی‌فايده بود. ظاهراً آن پايانه هم هنوز کارايي لازم را ندارد!!!

حال بايد پرسيد: آيا به راستی نظام ثبت اختراعات با ده‌ها سال پيشينه در ايران بايد عملکردی اينچنين داشته باشد؟ اگر الزامات ساده و شکلی ثبت اختراع رعايت نمی‌شوند، چه اميدی می‌توان به رعايت الزامات پيچيده ماهوی ثبت اختراع داشت؟ اين نظام ثبت اختراعات چگونه می‌تواند روند شتابان حرکت کشور در مسير توسعه علم و فناوری را پيشتيبانی کند؟ اين عملکرد ضعيف چه نسبتی با اهداف بلند ملی در حوزه فناوری دارد؟




نظر کاربران

با سلام،
موضوع مهمی است که به آن پرداختید،ایکاش مسولان مربوطه نیز به این موضوع حساس می شدند و با بهره گیری از تجربیات جهانی راه حل و پاسخ مناسبی ارائه می دادند.
با تشکر
نوشته شده توسط محسن یادبروقی در تاریخ ۱۳۹۳/۳/۱۲
0
0

ممنون كه از هزاران كيلومتر دورتر دغدغه توسعه اختراع، فناوري و نوآوري در ايران زمين را داريد.

درود
نوشته شده توسط مهدي كنعاني در تاریخ ۱۳۹۳/۳/۱۳
0
0

جناب دکتر باقری
باسلام
نظرات دقیق، عالمانه و دلسوزانه شما قابل تقدیر است و امیدوارم مسئولان ذیربط یه آن توجه نمایند.
نوشته شده توسط در تاریخ ۱۳۹۳/۵/۱۴
0
0

سلام آقای دکتر
اینها مشکلاتی هیت که من هم به عنوان یک عضو کوچک که در زمینه ثبت اختراعات گاهی اوقات به مخترعان کمک میکنم، با اینها دست به گریبان هستم. واقعا سیستم اداره ثبت اختراعات ایران نیاز به یک اصلاح اساسی دارد اما حیف که همه به فکر منافع خودشان هستند.
یک نمونه ی مهم موتور جستجوی اختراعات اداره ثبت هست که بسیاری از اختراعات را داخلس نمیتوان پیدا کرد. اگر هم پیدا کنیم خیلیهاشون متن و ادعانامه شون لینک نشده است.
نوشته شده توسط جلیلیان در تاریخ ۱۳۹۴/۱۰/۱۶
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.