لطفاً نگران شويد!
۱۳۹۳/۱۰/۱۳
نايب رييس مجلس شورای اسلامی در روز 26 آذرماه گفته‌اند که: "متاسفانه سیستم دولتی و اداری کشور به یک دایناسور بزرگ و کم تحرک تبدیل شده است که قادر به تحرک نبوده و به واقع می توان گفت که سیستم ادارای کشور عامل بازدارندگی توسعه کشور شده است و این مسئله به یک بلای خانمان سوز تبدیل شده است" [1]. اين سخنان در حالی مطرح می‌شود که سهم دولت در اقتصاد ايران در حدود 85 درصد برآورد می‌شود [2]. به عبارت ديگر، بخش بزرگی از بدنه اقتصاد کشور دچار فلج حرکتی شده است. وی در ادامه می‌افزايد که "بخش اعظمی از بودجه کشور صرف هزینه های جاری و پرداخت حقوق به کارمندان می شود." اين يعنی روزمرگی بر اقتصاد ايران حاکم شده است. در چنين اقتصادی، يا نيازی به نوآوری احساس نمی‌شود يا حرکت‌های نوآورانه فاقد توان لازم هستند و راه به جايي نمی‌برند. 
 
بررسی صحت سخنان بالا کار سختی نيست. هر ساله کشورها در يک بررسی بين‌المللی بر پايه شاخص نوآوری رتبه‌بندی می‌شوند. نتايج آخرين بررسی‌ که به تازگی توسط سازمان جهانی مالکيت فکری منتشر شده (لينک دانلود گزارش) نشان می‌دهد که جايگاه ايران در ميان 143 کشور بسيار نامناسب و در رتبه 120 است. در اين بررسی، ورودی‌ها و شرايط محيطی لازم برای نوآوری (نيروی انسانی، هزينه پژوهش و توسعه، زيرساخت‌ها، شرايط بازار، ثبات سياسی و ...) و خروجی‌های نوآورانه (همچون خلق دانش، انتشار دانش، خلق انواع دارايي‌های فکری و ...) در قالب 81 شاخص، برای هر کشور مورد سنجش قرار می‌گيرند. ده کشور برتر از نظر شاخص نوآوری در سال 2014 به ترتيب عبارت بوده‌اند از: سوئيس، انگلستان، سوئد، فنلاند، هلند، آمريکا، سنگاپور، دانمارک، لوکزامبورگ و هنگ‌کنگ. ترکيب ده کشور نخست نسبت به سال پيش‌تر از آن تقريباً ثابت بوده است.
 
اما مگر نه اين که قرار است ما به اتکای دانش و نوآوری، در مسير پيشتازی منطقه‌ای گام برداريم. پس لازم است نگاهی به جايگاه رقبای منطقه‌ای خود در اين فهرست بيندازيم. از ميان کشورهای منطقه می‌توان به فلسطین اشغالی در رتبه 15، امارات متحده عربی در رتبه 36، عربستان سعودی در رتبه 38، قطر در رتبه 47 و ترکيه در رتبه 54 اين فهرست اشاره کرد. 
 
نگاهی به روند پيشرفت کشورهای منطقه و تغيير جايگاه آنها در اين رتبه‌بندی جهانی هم می‌تواند قابل توجه باشد. جايگاه فلسطين اشغالی يک رتبه تنزل داشته و از 14 در سال 2013 به 15 در سال 2014 رسيده است. امارات دو رتبه ارتقا داشته و از 38 به 36 رسيده است. عربستان از 42 به 38 رسيده و ارتقای جايگاهی 4 رتبه‌ای داشته است. قطر تنزل جايگاه داشته و از جايگاه 43 به 47 رسيده است. اما ترکيه به خوبی توانسته رتبه خود را از 68 در سال 2013 به 54 در سال 2014 برساند (يعنی 14 مرتبه ارتقا در يک سال).
 
جايگاه ايران از نظر شاخص نوآوری در سال قبل ميلادی (سال 2013) در رتبه 113 بوده است. بنابراين اقتصاد کشور نه تنها در جهت افزايش توان نوآوری گام برنداشته، بلکه تنزل جايگاهی 7 پله‌ای هم داشته است. بی‌شک اگر اقتصاد کشور در جهت افزايش توان نوآوری حرکت نکند، نخواهد توانست فرصت‌های شغلی کافی و مناسب برای نيروی انسانی تحصيل‌کرده‌اش مهيا کند. اين امر می‌تواند باعث تشديد موج مهاجرت نخبگان شود. يکی از معدود جاهای اين گزارش که به رتبه بالای ايران اشاره شده، مربوطه به آمار مهاجرت نيروی کار ماهر است. اشاره شده که ايران، پس از چين، هند، روسيه و ترکيه، بيشترين آمار مهاجرت نيروی کار ماهر را داشته است. در روی ديگر سکه، مشخص شده که آمريکا مقصد 75 درصد از مخترعين مهاجر از کشورهايی با سطح درآمد کم و متوسط بوده است. بنابراين کندی در حرکت به سوی اقتصادی نوآور، باعث تشديد مهاجرت نخبگان و آنهم به نوبه خود باعث تضعيف عملکرد نوآورانه ملی می‌شود. اين يعنی يک چرخه باطل!
 
در اين که اين شاخص‌ ممکن است صددرصد دقيق نباشند، شکی نيست. اما چون از عوامل يکسانی برای سنجش شاخص نوآوری تمام کشورها استفاده شده، استفاده از آن دست‌کم برای مقايسه با ديگر کشورها مناسب و مفيد است. 
 
نبايد فراموش کنيم که نوآوری، مهم‌ترين محرک رشد اقتصادی در قرن 21 است. اين رتبه‌بندی، مثل رتبه‌بندی فوتبال کشورها توسط فيفا نيست که تاثير آن بر زندگی مردم کشورها ناچيز يا غير مستقيم باشد. پايين بودن شاخص نوآوری کشور، يعنی اين که بيشتر بنگاه‌های ايرانی توان خلق و فروش محصولات و خدمات نوآورانه در ايران و خارج از ايران را ندارند. اين يعنی وابستگی تمام‌عيار به محصولات و خدمات خلق شده توسط ديگران. اين يعنی تسخير بازار کشور توسط انواع و اقسام برندهای خارجی. اين يعنی وابستگی فزاينده به ديگران. اين يعنی آسيب‌پذيری بيشتر از فشارها و تحريم‌های خارجی. اين يعنی وابستگی فزاينده به نفت به عنوان تنها متاع قابل فروش در بازارهای خارجی. اين يعنی آسيب‌پذيری از نوسانات قيمت نفت که تعيين آن در دست ما نيست.
اما اين تازه همه داستان نيست. با پيشرفت فناوری، روز به روز از نقش و اهميت نفت در اقتصاد جهانی کاسته می‌شود. اين ممکن است به علت فراهم شدن امکان بهره‌برداری اقتصادی از منابع نفت و گاز غير متعارف يا استفاده فزاينده از منابع انرژی‌ غير فسيلی باشد. در آنصورت تکليف کشوری که نوآور نيست و غير نفت (و شايد کمی پسته و فرش دست‌باف!) متاع ديگری برای عرضه در بازار جهانی ندارد، چيست! 
 
چندی پيش (در 18 آبان 1393) دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری ایران گفته بود که "بگذارید با خود روراست باشیم. ما به جز پخت آبگوشت بزباش و قورمه سبزی در هیچ تکنولوژی صنعتی نسبت به جهان برتری نداریم" [1]. اگر چه اين سخن صريح برای هر ايرانی تلخ است، اما نبايد از حقيقت نهفته در آن به سادگی گذشت. سخن ايشان بهترين و ساده‌ترين تفسير جايگاه 120 ايران از نظر شاخص نوآوری در ميان 143 کشور است. کشوری که بخش عمده اقتصاد آن دولتی و نيمه دولتی است و اين بخش بزرگ (به تعبير نايب رييس مجلس) به موجودی بزرگ و کم‌تحرک تبديل شد و بی‌شک توان نوآوری اندکی دارد. تداوم وضع موجود، يعنی ادامه بی‌تحرکی و ضعف فزاينده نوآوری. آيا با اين شرايط، نبايد نگران بود!
 
منابع:
 
-سخنرانی حجت الاسلام ابوترابی فرد، نايب رييس مجلس شورای اسلامی، در تاريخ 26 آذرماه 1393 در نشست با فعالان سیاسی و فرهنگی استان کرمان.
 
-سخنان اسدالله عسگراولادي، رئيس اتاق مشترك ايران و چين، در تاريخ 3 تير 1393 در همايش نقش بخش خصوصي در تدوين اهداف توسعه ملل متحد بعد از 2015.
 
-سخنان اکبر ترکان، دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری ایران، در تاريخ 18 آبان 1393 در نشست تخصصی صنعت خودرو.
 
نوشته‌های مرتبط:
 




نظر کاربران

سلام. اسرائیل را کشور حساب می کنید؟؟؟؟!!!!!!!!!!!!!!

از ميان کشورهای منطقه می‌توان به اسراييل در رتبه 15، امارات متحده عربی در رتبه 36، عربستان سعودی در رتبه 38، قطر در رتبه 47 و ترکيه در رتبه 54 اين فهرست اشاره کرد.
نوشته شده توسط در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۳
0
0

با تمامي اين مطالب كاملاً‌موافقم. فقط سوال در اين است كه با اين همه مدارك و مستندات مويد موضوع چرا هنوز مبالغ هنگفتي از سوي دولت براي تجاري سازي دستاوردهايي ارايه مي شود كه نه توجيه فني دارد نه توجيه اقتصادي و نه .........!!!!!!!
نوشته شده توسط نامشخص در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۴
0
0

سلام
درباره شاخص های نواوری کجا میشه مطالعه کرد؟
نوشته شده توسط hamide در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۴
0
0

سلام
با تشکر از مقاله جالب و خواندنی شما
به نظر من ساختار اقتصاد ما آنقدر مادی گرا شده است که انسان های دارای انگیزه های غیر مادی به راحتی و با اجماع قابل توجهی از سوی جامعه حذف می شوند. بنابراین، باهوش ترین ها راه های ساده تر را انتخاب می کنند. فکر نمی کنم لازم باشد این راه ها نام برده شود. کشور ما مملو از صنایع فوق سودآوری است که دیگران در اقتصادهای فوق پیشرفته خوا ب آن را هم نمی بینند. والبته غیر قانونی هم نیستند. خرده فروشی، واردات، املاک، و ... . بنابراین، انتظار ما برای اینکه افراد باهوش و توانمند به حوزه های توسعه ای هجوم بیاورند و این رتبه را بهبود دهند کمی دور از منطق است، در حالیکه جامعه به چیز دیگری پاداش می دهد نه نوآوری.
نوشته شده توسط مرتضی توحیدی در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۴
0
0

:)
نوشته شده توسط زرین عضو در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۴
0
0

با سلام
بنده در چند ماه اخیر به واسطه یکی از دروسی که داشتم با آمارهای مشابه مواجه شدم. براي مثال در یک مقاله که در سال ۲۰۱۴ چاپ شده است رتبه ایران در میان ۶۱ کشور در حال توسعه از نظر قابلیت ها و توانمندی های فناورانه رتبه آخر شده است. در رابطه با این آمار و ارقام چند نکته مطرح است:
اولا کسی در کشور ما به دنبال ارتقا شاخص های مورد نظر در این رتبه بندی ها نیست
دوما داده های درست و صحیح از کشور ما در این رتبه بندی ها به کار برده نمی شود
سوما گاهی به نظر می رسد که کمی قصد و غرض چاشنی این رتبه بندی ها می شود

اما نتیجه اینکه وقت اون فرا رسیده که به دور از هرگونه شعارزدگی و با کمال واقع بینی همت کنیم و در عرصه عمل و نه فقط در عرصه نظر به رقابت با کشورهایی بپردازیم که خواه ناخواه در حال رقابت با ما هستند
سخن پایانی: همانطور که در عرصه های دفاعی و نظامی گوی سبقت را از بسیاری کشورها ربودیم و امروز یک کشور دارای امنیت و اقتدار هستیم، در عرصه های فناوری و اقتصاد هم پیشتاز باشیم.

به امید آن روز
نوشته شده توسط در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۴
0
0

در تکمیل فرمایش دوستی که نوشته است کمی قصد و غرض چاشنی این رتبه بندی ها می شود و داده های درست نیست و در عرصه های دفاعی و نظامی گوی سبقت را از بسیاری کشورها ربودیم ، باید توجه داشت وقتی بخشهای اقتصادی رو به افول روند و نفت هم چنانکه می دانیم شود، کم کم کار در دفاع هم دشوار می شود زیرا نوآوری های دفاعی به منابع بسیار هنگفتی نیاز دارند که دولت قادر به تامین آنها نخواهد بود. شاید تصور شود که می توان محصول دفاعی فروخت. اما این هم شدنی نیست زیرا کار اقتصادی در بازار های دفاعی به مراتب دشوارتر از سیویل است. فقدان زیرساخت های اقتصادی وسایر شرایط لازم همچون ثبات اقتصاد کلان شروطی اساسی برای موفقیت نوآوری در سطح ملی هستند؛ چه دفاعی و چه غیر آن.
پس مسیر پیشرفت و شکوفایی از اقتصاد می گذرد.
نام احمد نام جمله انبیاست
چونکه صد آمد نود هم پیش ماست.
یاحق
نوشته شده توسط عرب در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱۹
0
0

سلام،

اگر این دایناسور اجازه بده ،ما مبتنی بر رویکرد نوآورانه به سنت باهمون پخت آبگوشت بزباش هم میتونیم کلی کار بکنیم.
نوشته شده توسط اا.سپهوندی در تاریخ ۱۳۹۳/۱۱/۹
0
0

نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما:

هم آفرينی با کمک، هم فکری و هم راهی شما به سرچشمه ای از آموزه های مهم و کاربردی مديريت فناوری و مالکيت فکری تبديل خواهد شد.