فرصت تاريخی آفرينش و ماندگاری!

اين نوشته در تاریخ ۲۰ فروردين ۱۳۹۶ در صفحه نخست روزنامه شرق منتشر شد که در ادامه تقدیم همراهان هم‌آفرينی می‌شود:

—–

به رسم زيبا و کهنِ ايرانی، روزهای پايانی اسفندماه و روزهای ابتدايي فروردين ماه به مرور خاطرات شاد سال پشتِ سر و نقل مفاهيمِ اميدبخش در باب سال پيش رو گذشت. در پشت تمام پيام‌های تبريک‌ دوستانه و آرزوهای صميمانه برای سال پيشِ رو، يک حقيقت ناگفته وجود دارد: پرونده يک سالِ ديگر در دفتر زندگی‌مان بسته شد. اين دفتر، بسته و مهر و موم شده و تا روز حساب و کتاب گشوده نخواهد شد. اکنون جا دارد از خود بپرسيم که نقطه اوج اين حضور يک‌ساله کجا بود؟ تاريخ ما را به خاطر کدامين برگِ اين دفتر خواهد ستود؟ آيا توانستيم در اين بازه يک‌ساله رد پایی ماندگار از خود برجای گذاريم؟

اگر طرح بی‌تعارف اين پرسش‌ها عجيب است، اجازه دهيد یک گام به عقب برگرديم: پرسیدن از خود و بی‌پیرایه مقابل آینه ایستادن چقدر برای‌مان مهم است؟ داشتن اثری ماندگار در تاريخ جایی ميان دغدغه‌های اصلی زندگی‌‌مان دارد؟ اگر تاکنون به اين پرسش‌ها فکر نکرده‌ايم، احتمالا بيش از اندازه غرق روزمرگی‌ها شده‌‌ايم و بايد نگران خود شويم.

بد نيست بدانيم که یادگار گذاشتن اثری ماندگار و محو نشدنی در تاريخ کار ساده‌ای نيست. تاريخ در اين زمينه بسيار بی‌رحم قضاوت می‌کند و به کم‌تر کسی مجال ماندگاری می‌دهد. بی‌جهت نيست که در شلوغی آمد و رفت‌های ميلياردی نسل‌های مختلف بشری، معدود مردان و زنانی توانسته‌اند اثری نيک و ماندگار از خود بر جای بگذارند؛ انگار که دیگران آمدی نداشتند که شدی پی آن رخ دهد: «نه خانی آمد نه خانی رفت». تاريخ کسی را فراتر از احترامی فردی، برای امرار معاش و تامين نيازهای روزانه زندگی يا به جهت زندگی محافظه‌کارانه و تسليم تکرارها شدن نمی‌ستايد. پس راز ماندگاری در تاريخ چيست؟

کافي است روی فهرست بزرگان ماندگار در تاريخ ايران زمين چشمی بگردانیم: از فردوسی تا سهراب سپهری، از اميرکبير تا پروفسور حسابی. وجه مشترک و بارز اين بزرگان، خلاقيت و نوآوری است. ایشان بر خلاف بيشتر هم‌عصران خود، پا را از مسير تکرار و روزمرگی فراتر گذاشته و اثری ماندگار آفریدند. انکار نمی‌کنیم که آن‌ها هم دغدغه‌های معيشت خود را داشته‌اند. اما اين دغدغه‌ها نتوانستند روح بزرگ انسانی ایشان را به بند بکشند و اسير خود کنند. بازنده دغدغه‌های روزمره بودند نه ایشان. البته اين رابطه آفرينش و ماندگاری، ویژه گذشتگان نيست و همچنان جاری است. مگر نه اين که در سال گذشته، جهانی به حرمت عباس کيارستمی کلاه از سر برداشت و در برترين محافل سينمايي جهان بزرگی و ماندگاری وی را ستود. راز اين ماندگاری همان آفريده‌های نوآورانه‌ای است که امضای وی در تاريخ هستند و خواهند ماند.

بياييد به رسم نوروز پای‌بند بمانیم و نيمه پر و اميدبخش اين ليوان را هم بنگریم:

اول آن که بخت با ما است و استعداد خلق و آفرينش، به عده‌ای خاص محدود نشده. آفریدگار دانا و مهربان اين استعداد را به تک‌تک انسان‌ها ارزانی داشته تا وجه تمايز ایشان با ديگر آفريده‌هایش باشند. همه ما می‌توانیم آفريننده باشیم. اگر بخواهيم.

دوم اين که آفرينش به عرصه و کارزار خاصی محدود نيست: از فرهنگ و هنر گرفته تا تجارت و کسب‌وکار. فقط کيميای آفرينندگی ماست که می‌تواند سوژه‌ای را به عامل ماندگاری‌مان در تاريخ بدل کند.

سوم آن که هر چند دفتری یک‌ساله از عمرمان بسته شد، اما برگی نو پیش روی‌مان گشوده‌اند. حال فرصت ديگری برای آفرينش به ما داده شده و بايد قدر آن را بدانيم. پس اين ما و اين فرصت تاريخی آفرينش و ماندگاری. بسم اله